de Mens als Planeet heerser

 

Vanuit een bepaald perspectief wordt deze planeet als een gesloten systeem gezien waar we rekening moeten houden met gegevenheden als grenzen. Nu is de mens per definitie een slechte grensbeheerder en neigt vooral tot overschreiding van grenzen. Daardoor blijft de mens gevangen in de ruimte van de emotie en niet in staat om zichzelf en anderen te begreznen.

A. De negen planetaire grenzen (planetary boundaries) zijn in 2009 geïdentificeerd door wetenschappers van het Stockholm Resilence Cetre.  Ze beschrijven de kritieke drempels van de aarde waarbinnen de mensheid veilig kan blijven bestaan en zich kan ontwikkelen: 

1.Klimaatverandering (Climate change): De opwarming van de aarde door de uitstoot van broeikasgassen. Overschreiding veroorzaakt extremere hitte, droogte en zeespiegelstijging.

2.Integriteit van de biosfeer (Biosphere integrity): Het verlies van biodiversiteit en het uitsterven van planten- en diersoorten.  Overschreiding leidt nu tot een massale extinctie van soorten en een verzwakking van de natuurlijke veerkracht.

3.Verandering in landsystemen (Land-system change): De omzetting van natuur (zoals ontbossing) voor landbouw en verstedelijking. Grootschalige ontbossing (zoals in de Amazone) vernietigt natuurlijke CO₂-buffers.

4.Zoetwatergebruik (Freshwater use): De druk op de wereldwijde voorraden en kringloop van zoet water. De uitputting van grondwater en oppervlaktewater bedreigt de wereldwijde drinkwater- en voedselvoorziening.

5.Biogeochemische stromen (Biogeochemical flows): De verstoring van de stikstof- en fosforkringloop, voornamelijk door het gebruik van kunstmest. 

6.Oceaanverzuring (Ocean acidification): De opname van overtollige CO₂ door oceanen, wat het marine leven bedreigt. Deze grens is is recent als zevende overschreden. Door de opname van overtollige CO₂ stijgt de zuurgraad van het zeewater, waardoor koralen en schelpdieren hun kalkskeletten niet meer kunnen opbouwen, wat het volledige mariene voedselweb ontwricht. 

7.Aantasting van de ozonlaag (Stratospheric ozone depletion): De verdunning van de ozonlaag in de stratosfeer die ons beschermt tegen schadelijke uv-straling. 

8.Aërosolen in de atmosfeer (Atmospheric aerosol loading): Luchtvervuiling door microscopisch kleine deeltjes die het klimaat en moessons beïnvloeden. 

9.Nieuwe entiteiten (Novel entities): Menselijke vervuiling door plastics, chemicaliën, zware metalen en nucleair afval.Microplastics en chemische vervuiling hopen zich op in ecosystemen en menselijke lichamen.

Als tiende wil ik noemen de belasting van de meest fijnstoffelijke laag rond en in de dampkring door de belasting van satellieten met hun afval.

Volgens het meest recente onderzoek (Planetary Health Check) zijn inmiddels zeven van de negen grenzen overschreden, waaronder recent ook de grens voor oceaanverzuring. Alleen de ozonlaag en de aërosolenconcentratie bevinden zich momenteel nog in de veilige zone.

---

B. De link met Gaya Herrington's update van 'The Limits to Growth'

De Nederlandse econometrist Gaya Herrington  baarde wereldwijd opzien met haar data-analyse waarin ze de huidige economische realiteit legde naast de computermodellen van het beroemde rapport De grenzen aan de groei (1972) van de Club van Rome. 

Haar onderzoek toont een directe, structurele link met de planetaire grenzen:

-Bevestiging van 'Collapse'-scenario's: Herrington vergeleek de data met het World3-model. Ze concludeerde dat de mensheid decennialang nagenoeg exact het BAU (Business as Usual) en het CT (Comprehensive Technology) scenario heeft gevolgd.

-De omslag na 2020: Volgens de modellen beginnen de curves voor economische groei, industriële productie en welzijn in deze scenario's rond deze periode te stagneren en vervolgens te dalen. De overschrijding van de planetaire grenzen is de fysieke, ecologische manifestatie van dit model: de aarde raakt simpelweg uitgeput. 

-De fabel van oneindige groei: Haar werk sluit aan bij de planetaire grenzen door aan te tonen dat technologische innovatie alleen (het CT-scenario) niet genoeg is. Zolang ons economische systeem blind blijft sturen op oneindige bbp-groei, blijven we de ecologische grenzen van de planeet overschrijden, wat onvermijdelijk leidt tot een daling van de menselijke welvaart.

---

C. Wat kunnen we doen om weer binnen de veilige zone te komen?

Wetenschappers benadrukken dat het tij nog gekeerd kan worden. De ozonlaag bewijst dat internationaal beleid (zoals het Montreal Protocol) werkt. Om alle grenzen te herstellen, zijn ingrijpende transformaties nodig: 

Actiegebied	Concrete maatregelen
Economisch Systeem	Overstappen van bbp-groei naar de Donut Economie van Kate Raworth (sturen op welzijn binnen ecologische grenzen).
Energie & Industrie	Een directe, wereldwijde stop op fossiele brandstoffen om klimaatverandering en oceaanverzuring te remmen.
Landbouw & Voedsel	Transitie naar regeneratieve landbouw om stikstof/fosfor te reduceren en herstel van ecosystemen.
Circulaire Economie	Strikt band aan band leggen voor plastics en 'nieuwe entiteiten' via bindende VN-verdragen.

Bovenstaande is gezien vanuit materiele oogmerken. M.i. duidt de milieuproblematiek er meer op van een niet spirituele Mensheid, die zichzelf niet wil kennen, niet herken t wat zijn plaats is in het geheel enzelfzuchtig blijft leven.

De zwijgende Duitse burgers die het verleden bewust laten rusten en de werkelijkheid niet onder ogen willen zien: de Duitse drama-driehoek cultuur!?

 

woordvoerder van een viulkaan in Mexico

 Tiempero Antonio Analco heeft een bijzondere band met ‘Don Goyo’, de vulkaangeest van de Popocatépetl in Mexico. Maar hij is niet de enige kandidaat

 Het is niet altijd gemakkelijk om het medium van een vulkaangeest te zijn. Soms is het ondankbaar werk, weet de 79-jarige Antonio Analco. Zijn dorpsgenoten lijken steeds vaker te vergeten dat hij al zijn hele leven een godgegeven verantwoordelijkheid meetorst: hen beschermen tegen een gewisse dood onder de kolkende lava.

• Volgens de overleveringen stelde de vulkaangeest zich met deze naam voor toen hij zich lang geleden voor het eerst openbaarde. Anderen beweren dat een mystieke dorpeling genaamd Gregorio Chino de eerste tiempero was en dat zijn geest nog steeds rondwaart.

  Toen Analco als boerenjongen met de grazende koeien de vulkaan opging en de krater naderde, verscheen plots een vriendelijke dikke man met baard, vertelt hij. ‘Don Goyo zei dat ik niet bang hoefde te zijn. Wanneer de dag komt dat hij ontploft, zal hij me waarschuwen.’

• 

• De vulkaan hield woord. Analco’s ogen hebben gedurende zijn leven rook, as, rotsen en zelfs kleine hoeveelheden lava uit de krater zien komen, maar nooit kwam het tot die grote, allesverwoestende uitbarsting.

  De tiempero legt uit dat God hem niet alleen de gave gaf om met de vulkaan te praten, maar dat hij van Don Goyo ook leerde het weer (el tiempo) te beheersen. Hij kent het geheim van elke wolk. ‘Als ik het wil, dan laat de wolk zijn regen vallen.’

Lees meer in de Volkskrant van 15.8.2026 https://www.volkskrant.nl/kijkverder/v/2026/mexico-santiago-xalitzintla-popocatapetl-berg~v3185763/

de ogenschijnlijke vrije mens

 “Filosoof en humanist Pico della Mirandola begint zijn Rede over de waardigheid van de mens met de vraag: wat maakt de mens zo bijzonder? Zijn antwoord is: alle wezens, van engelen tot dieren en planten, hebben een vaste plek en natuur. Behalve de mens. God gaf de mens het vermogen zichzelf te vormen. Afhankelijk van zijn keuzes kan de mens zich verheffen tot het niveau van engelen, of afzakken tot het niveau van dieren. Die gedachte geeft verantwoordelijkheid. Ook als het gaat om AI.”

bron: Derek Lomas (44) is universitair docent aan de TU Delft.

o.a. Dick de Court expositie

 

Nieuwe expo bij ABG/Kunstwerkt opent 21 augustus a.s.

Verdwalen in kleurrijke landschappen

De kleur komt je tegemoet als je de Art Brut Galerij binnenkomt. Margo Bekkers en Dick de Court hebben er een nieuwe expositie ingericht. Margo en Dick zijn beide deelnemers bij Atelier Kunstwerkt. En ze schilderen allebei landschappen, maar op een heel verschillende wijze. Dick kan met enkele stroken verf/kleur een impressie van een gelaagd landschap geven, Margo combineert haar ‘kronkelige’ tekenstijl met aquarel in heldere kleuren tot zomerse landschappen. Komt dat zien! Iedere zaterdag tot 24 oktober tussen 13.00-17.00 uur.

Margo Bekkers (Deventer) en Dick de Court (Epse) zijn beiden dol op het experiment. Margo gebruikt verschillende materialen op verschillende dragers. Pen, kwast, acryl, aquarel op diverse formaten papier en doek. Geïnspireerd op de landschappen die ze op haar reizen tegenkomt. Dick heeft een eigen schilderwijze ontwikkeld waarbij hij zijn schilderij met acryl regelmatig afspoelt met water en er dan weer op doorwerkt. Zo ontstaat de specifieke sfeer van zijn schilderijen.

Opening

De expositie opent op vrijdag 21 augustus om16.30 uur bij Kunstwerkt, Nieuwstraat 20, Deventer. U bent allen van harte uitgenodigd. De expositie is daarna te zien iedere zaterdag tot 24 oktober van 13.00 tot 17.00 uur.

Rijken, na rijken na rijken tussen germaans en Slavisch

 

Gaia-Zoom: Mannelijke Vuur Ver-Dramatisering

Welkom Zondagavond: de 202-ste Gaia Ontmoeting via Zoom Zondag 26 juli 2026 (20.00 -21.30 uur) Thema: Mannelijke Vuur Ver-Dramatisering De Natuur met haar vele Subtiliteiten kent haar eigen dynamiek van opgaan en vergaan en de mens beweegt steeds mee en soms geeft het een voorzet. Wat voor de één een drama is komt het andere in een winnaars driehoek. Maar wat doet al dat Vuur met de subtiliteiten? Deze keer wil ik wat dieper ingaan op het transformerende Vuur en de drama-driehoek en de onderliggende archetypen, en de Winnaars-driehoek. Fenomenen die je ook aantreft in de subtiliteiten. Weer aandacht voor vragen, oefeningen en het Onverwachte. Om even uit de oververhitting te komen bij het Wezenlijke....

Aarde-Elementalen in Eger/Cheb vinden een nieuwe heimat in de Ruimte

 

Vandaag waren we op bezoek aan de Boheemse stad Eger (Cheb) en had ik deze bijzondere ervaring. Zittend op een terras aan het mooie middeleeuwse stadsplein kwam de vraag op : kijk eens in de aarde? Ik nam subtiel waar dat daar de Oer-Godin zit omgeven door Tegenkrachten met bovenin haar een klein Lichtveld. Dat Etherisch geladen veld zat in de vroege Middeleeuwen aan de stads oppervlakte, toen dit gebied een groot Slavisch heiligdom was. De daarin levende Lichtaarde-elementalen (de opbouwende krachten) zijn later verdreven naar de onder-Aarde waar de Grote Godin nog steeds leeft boven een rijk Lichtveld gevoed vanuit het Aarde-Centrum. Deze Licht-elementalen leefde voor een kwart van Aarde-Licht maar voor driekwart van de Eer-Lichtkracht van de mensen. De Slavische priesteressen waren hun hoeders: de Vrouwen eerden ons en dat deed goed. Ze voeden ons en gaven ruimte. We willen dat weer! Je zou kunnen zeggen een wederzijdse afhankelijkheids gebeuren ook wel een symbiotisch relatie. De ene kon niet zonder de ander. Mijn metgezellin N. ging van deze zuivere trilling sfeer in haar hart ‚zingen‘, een subtiel geluid gevend dat vervolgens in druppel opsteeg naar boven.

Het centrale stadsplein van Eger (Cheb) – tegenwoordig bekend als Náměstí Krále Jiřího z Poděbrad – is ruim 900 jaar oud. De eerste fundamenten voor de marktplaats werden gelegd aan het begin van de 12e eeuw. Nadat er rond het jaar 1125 een stenen burcht werd gebouwd, ontstond in de directe beschutting daarvan een permanente marktgemeenschap. Dit vormde de directe basis voor het huidige, langgerekte stadsplein. Verstoring door Frankische indringing Toen de RK religie met de invasies door Karel de Grote hier in de 9e eeuw kwam werd het heiligdom verstoord en de Eercultuur verdrongen en de subtiele oppervlakte sferen verdreven en zoals zo vaak gebeurde, ging het de Aarde in, naar de nederwerelden. (zie noot 1) Hoe verder? Maar wat nu te doen? Ik kan ze nu niet blijvend eren en in de stad heeft daarvoor een te klein menselijk bewustzijnsveld? Dus ik geef het door aan de Grote Natuur. Plots zie ik de belevendigde sfeer opstijgen naar boven, de Ruimte in waar het een nieuw onderkomen gaat krijgen. N. was van slag dat deze sfeer een andere plek kreeg. Ze wilde het graag hier blijven ontmoeten, maar helaas daar is geen ering meer. Haar verdriet kwam ook voort uit het gegeven dat ze hen vergeten heeft, een taak verzaagt hebbend. Een oude nostalgie naar een sfeer samenwerking, die er nu niet meer is in deze middensfeer. Het Aarde-Licht wordt hier niet meer geeerd en Het zegt me: laat het voor andere tijden. Vervolg vraag Later komt een tweede vraag op: wat te doen met deze werkelijkheid? Ik antwoord: dit is een gestolen stad, waar de mensen uit zijn gestuurd.(zie noot 2) Ik eer deze voormalige Rijksstad met haar geparkeerde oude sferen. Laat het Bewustzijn van toen deze stad weer verder moge laten bloeien en de mensen meenemen op hun reis. Een gezegende toekomst gewenst. Ik realiseer me dat deze stad nu geen uiterlijke spirituele taak heeft, zoals eens voor de christianisering het een Eerplek was (80%). Nu maar 10% ering maar over 20 jaar weer 70%. Wat komt er dan op ons af? Noten. 1.De veldtochten tegen de Slaven (Wenden) De veldtochten tegen de heidense Slaven (in historische bronnen vaak de 'Wenden' genoemd) speelden zich deels af onder Karel de Grote begin van de 9e eeuw (de jaren 800 tot 814, maar bereikten hun gewelddadige hoogtepunt pas eeuwen later (in de 12e eeuw) tijdens de zogenaamde Wendische Kruistocht (1147): -Vernietiging van heidense heiligdommen: Slaven hadden grote, prachtig versierde houten tempels en heilige bossen waar zij hun goden (zoals Svantovit) aanbaden. Christelijke legers hebben deze tempels systematisch geplunderd, priesters verdreven en de enorme godenbeelden in het openbaar in stukken gehakt of verbrand om te bewijzen dat de heidense goden machteloos waren. -Vervolging van dienaren: De heidense tempelpriesters (de dienaren van de goden) verloren hun status, werden verdreven, gevangengenomen of gedood als zij zich bleven verzetten tegen de nieuwe christelijke orde. -Plunderingen en hongersnood: De tactiek tegen de Slaven bestond vaak uit de 'verschroeide aarde'-tactiek. Christelijke ridders brandden dorpen plat, vernietigden de oogst en slachtten het vee af om de bevolking door honger tot overgave en bekering te dwingen. 2.Naoorlogse deportatie Na de Tweede Wereldoorlog werd vrijwel 90% tot 95% van de oorspronkelijke bevolking van Eger (de historische Duitse naam voor de Tsjechische stad Cheb) uit de stad verdreven door de Tsechen. De stad Eger/Cheb was een nagenoeg volledig Duitse stad. Volgens historische gegevens en volkstellingen was ruim 95% van de inwoners Duitstalig (Sudetenduitsers) De verdrijving (1945–1947) Op basis van de Benes-decreten en de afspraken van de Conferentie van Potsdam werd de Duitse bevolking na de capitulatie van nazi-Duitsland gedwongen onteigend en massaal gedeporteerd naar Duitsland (hoofdzakelijk Beieren). Slechts een heel klein percentage van de Duitse bevolking (geschat op 5% tot 10% in de regio) mocht blijven. Dit betrof hoofdzakelijk bewezen antifascisten, onmisbare geschoolde arbeiders voor de lokale industrie of personen uit gemengde gezinnen. De herbevolking van Eger (vanaf toen officieel Cheb genoemd) en de rest van het Sudetenland was een enorme, gecoördineerde migratie-operatie van de Tsjechoslowaakse overheid. Omdat de oorspronkelijke bewoners vrijwel allemaal waren verdreven, werd de stad gevuld met een zeer diverse en multiculturele mix van nieuwe inwoners. Omdat deze groepen uit alle windstreken kwamen en geen historische band hadden met de stad, ontstond er in Cheb een compleet nieuwe, ontwortelde samenleving. Dit leidde in de eerste decennia na de oorlog tot sociale uitdagingen, aangezien de nieuwe bewoners de lokale tradities niet kenden en veel historische (Duitse) gebouwen en kerken in de regio verwaarloosd raakten. Deze ontheemde stad voelt nog steeds ontheemd.

De eerlijke 17e eeuwse Groninger stadsbouwmeester die door de stedelijke elite ter dood werd gebracht na een gilde opstand.

 

Gerrit Harmens Warendorp was in de 17e eeuw in de stad Groningen bontwerker en hield zich bezig met het verwerken van bont en pels tot kledingstukken. Bontwerkers maakten kleding, kragen en voeringen van dierenvellen (zoals marter, hermelijn, nerts of bever). In de koude 17e-eeuwse winters was dit geen overbodige luxe, maar vooral een statussymbool. Het ironische is dat Gerrit zijn geld verdiende met het maken van luxe kleding voor de exacte 'elite' waartegen hij later politiek in opstand kwam. Het bontwerkersgilde was in Groningen een gerespecteerd en welvarend gilde. 

 

Stadsbouwmeester 

Omdat Gerrit een succesvolle ambachtsman was, had hij binnen dit gilde veel aanzien, wat de basis legde voor zijn leiderschapsrol als Gilde-bouwmeester (Stadsbouwmeester), een politieke en bestuurlijke functie binnen de gilden. Een gilde-bouwmeester was destijds verantwoordelijk voor het onderhoud van de openbare en stedelijke bouwwerken van de stad én hij trad op als de officiële woordvoerder en belangenbehartiger van de gilden bij het stadsbestuur. De gilde-bouwmeesters vormden een klein, officieel bestuurscollege dat altijd uit twee personen bestond. De 18 grote burgergilden van de stad Groningen kozen gezamenlijk twee personen die hen moesten vertegenwoordigen. Deze twee bouwmeesters hadden een aantal belangrijke taken: 

 -Woordvoerders: Zij waren de directe tussenpersonen en onderhandelaars tussen alle gilden en de rijke burgemeesters van het stadsbestuur. 

 - Eigen rechtbank: Samen vormden zij een kleine rechtbank (rechtscollege). Als er ruzie was tussen twee verschillende gilden, of tussen leden binnen één gilde, spraken deze twee bouwmeesters het recht uit. 

 Gerrit Harmens Warendorp was dus door alle ambachtslieden van de stad gekozen als een van de twee allerhoogste gilde-leiders. Omdat het een duo-functie was, leidde hij het verzet niet in zijn eentje. In de periode 1650-1662 was Groningen druk bezig met het moderniseren en onderhouden van de grote stadswallen, grachten en stadspoorten (zoals de voormalige Oosterpoort en Herepoort) ter verdediging van de stad. De gilde-bouwmeesters controleerden of dit werk goed werd uitgevoerd en of er niet met belastinggeld werd gesmeten door de corrupte burgemeesters. Ook het onderhoud aan openbare gildehuizen en markten, waaronder de Grote Markt (waar het Wijnhuis en het toenmalige raadhuis stonden), viel onder de politieke controle en het toeziend oog van de gilde-bouwmeesters. Juist omdat Gerrit als gilde-bouwmeester letterlijk bovenop de stadsfinanciën en de bouwprojecten zat, zag hij van dichtbij hoe de kleine groep rijke families zichzelf verrijkte. Dit gaf hem de kennis en de motivatie om de gilden aan te voeren in hun strijd voor eerlijker bestuur. 

• Oproer

 Er heerste in de jaren 1660 enorme politieke spanning in Groningen. De gilden (organisaties van ambachtslieden) waren woedend op de kleine groep rijke families (de oligarchie of 'elite') die het stadsbestuur in handen had en aan vriendjespolitiek deed. Dit liep uit op een grote opstand (het gildenoproer), waarbij huizen van burgemeesters werden geplunderd en leeggetrokken. De burgemeester Gerhard ten Berge en de familie Coenders in de 17e eeuw misschien wel de machtigste en rijkste familie van de stad Groningen. Warendorp werd door het stadsbestuur gezien als een van de absolute aanvoerders van deze opstand. 

Geen vlucht en ter dood veroordeling 

Na het neerslaan van de opstand vluchtten veel gildeleiders. Mede-opstandeling Johan Schulenborgh (een senaatslid dat de gilden steunde) wist de stad op tijd te ontvluchten en ontsnapte zo aan zijn straf. Warendorp bleef en werd gevangengenomen en door de rechtbank (de Hoge Justitiekamer) ter dood veroordeeld. In de rechtbank probeerde hij logischerwijs zijn eigen hachje te redden. Hij beweerde dat hij juist probeerde de vrede te bewaren en dat getuigen tegen hem logen. Dat getuigen hun verklaring introkken, kwam destijds vaker voor onder zware druk of angst voor wraak van de gilden. De elite dacht daar heel anders over; zij zagen hem als een gevaarlijke oproerkraaier die de orde in de stad omver wilde werpen. Warendorp pleegde naar de wetten van die tijd "hoogverraad" en opstoking tegen het wettige gezag (wat hem destijds een zware crimineel maakte). Maar het motief van het stadsbestuur om hem zo hard aan te pakken en de doodstraf te geven, was inderdaad pure machtsbehoud en angst om hun eigen rijkdom en posities te verliezen aan de opstandige burgerij. Op 16 januari 1663 is deze 33 jarige ambachtsman in het openbaar onthoofd op de Grote Markt. Hij liet een vrouw Grietje Luitjes en drie kinderen alleen achter, Grietje, Gerrit en Geertruda en als familie van een veroordeelde zal het geen rooskleurige toekomst hebben gehad. 

 Vervolg

 Het stadsbestuur was na het oproer zo geschrokken van de politieke macht en de opstandigheid van deze gilde-bouwmeesters, dat ze direct na de executie van Warendorp hebben ingegrepen. In het rampjaar 1663 heeft de Groningse elite de functie van gilde-bouwmeester dan ook volledig afgeschaft. Ze wilden hiermee voorkomen dat de gilden ooit nog zo'n machtig politiek blok tegenover het stadsbestuur konden vormen. Het valt veel historici op dat er in Groningen of standbeeld voor hem te vinden is. Dit komt omdat de rijke elite (die na 1663 nog eeuwenlang de baas bleef in de stad) hem in de officiële geschiedenisboekjes altijd heeft afgeschilderd als een gevaarlijke oproerkraaier en crimineel, in plaats van een volksheld die opkwam voor de rechten van de gewone burger. Alleen een portret schildering herinnert nog aan deze nobele ambachstman die te zien is in het Groninger museum.