wees vandaag, morgen en overmorgen respectvol naar de Natuur

Er is een oud gezegde dat verhaalt dat God de Aarde, de tuin van Eden heeft geschapen voor de mens en voor de mens alleen. Opdat de mens in respect gebruik leert te cultiveren en zijn grenzen tijdig inziet want niemand zal die tuin kunnen repareren na de mens.

Bron: Vader Aarde en de Aardse Taal, Olof Smit (de bovenstaande gedachte kwam boven tijdens zijn verblijf bij de Surinaamse oerwoud waar gevluchte Afrikanen trouw bleven aan hun traditie en hij van hen leerde.

Waldbaden Ironie hier in Fichtelgebirge, Selb

 Waldbaden mit Ironie

Warum im Arzberger Wald Startblöcke aus Beton stehen

Christl Schemm  • 07.03.2026 -Frankenpost

Die „Gruppe 318“ nähert sich dem Trend des Waldbadens von der ironischen Seite. Sogar das Nacktbaden ist in Arzberg ausdrücklich erwünscht. Was und wer stecken dahinter?

Bereits bei der Enthüllung der Startblöcke für das Waldbaden war die Laune der Initiatoren des „Denkmals“ bestens. Im Bild (von links): Gerhard Plaß, Dominik von Glass, Maximilian von Waldenfels und Roland Blumenthaler

Sinn für Ironie ist neuerdings gefragt, streift man beim Spaziergang entlang des Waldrands am Arzberger Kohlberg-Nordhang. Denn dort lenkt seit einigen Tagen neben dem herrlichen Blick auf Arzberg und die Landschaft des Fichtelgebirges bis zum tschechischen Sokolov ein eigentümliches Konstrukt die Aufmerksamkeit auf sich: Ein Denkmal, das gar keines sein will. Das nicht nur seltsam aussieht, sondern hinter dem auch ein gedankliches Konzept steht, das ebenso skurril wie nachdenkenswert ist. Es hinterlässt also etwas zum Grübeln und zum Lachen, mindestens aber zum Schmunzeln. Was steckt dahinter?

Thema des Pseudo-Mahnmals ist das Waldbaden, der Gesundheits- und Wellnesstrend, der sich seit den 1980er-Jahren aus der japanischen Therapieform Shinrin-Yoku entwickelt und international verbreitet hat. Viele Menschen ziehen aus dieser Heilmethode, für die sogar Kurse angeboten werden, Energie und Erholung.

Raus aus dem Stress der Stadt

Ein Blatt aufheben und betrachten, den Waldboden berühren, Bäume umarmen: Menschen, die auf der Suche nach Ruhe und „urbanem Detox“ sind, nennen das heutzutage eben Waldbaden. Zentrale Gedanken dabei: das bewusste Erleben des Waldes, das Aufsaugen und achtsame Wahrnehmen der Waldatmosphäre – eine Übung also zum Abschalten und Entschleunigen.

Die Schilder im Wald erklären, auf was beim Waldbaden zu achten ist. Foto: Christl Schemm

Ein Besuch im Wald hat zweifelsohne eine entspannende, Stress reduzierende und positive Auswirkung auf Stimmung, Bluthochdruck, Herz- und Lungenfunktion, Immunsystem und psychische Parameter wie Angst und Depressionen. Das ist wissenschaftlich erwiesen.

„Ein Gewinn in Zeiten der Selbstoptimierung“

Bodenständige Menschen, für die der Aufenthalt in Wald und Flur eine Selbstverständlichkeit ist, wissen das. Aber sie sagen einfach: „Ich gehe in den Wald.“ Mit dem Modetrend Waldbaden können sie wenig bis nichts anfangen. Für Roland Blumenthaler, seines Zeichens Förster und somit stark mit dem Wald verbunden, ist das Waldbaden ein Trend, auf den er gut und gerne verzichten kann. Er meint: „Sich zweckfrei im Wald aufzuhalten, ist ein Gewinn in Zeiten der Selbstoptimierung.

Die Idee, ein Waldbaden-„Denkmal“ aufzustellen, geht auf die Kappe der sogenannten „Gruppe 318“. Zu ihr gehören neben Roland Blumenthaler der Architekt Gerhard Plaß, der Journalist Dominik von Glass, der beim Bayerischen Fernsehen in der Redaktion für die Sendung „Quer“ arbeitet, und Scherdel-Geschäftsführer Max von Waldenfels. Vier Männer also, die „im richtigen Leben“ als seriöse Menschen bekannt sind. Sie sind seit vielen Jahren befreundet, reden viel miteinander und treffen sich ab und an zum Schafkopfen.

Klare Ansagen, so muss es beim Waldbaden sein. Foto: Christl Schemm

Doch hin und wieder sitzt ihnen der Schalk im Nacken. Dann kommen sie auf so bizarre Ideen, wie zum Beispiel ein Waldbaden-„Denkmal“ in die Landschaft zu stellen. Und da stehen sie nun am Rand des Kohlbergwaldes, der Max von Waldenfels gehört, und lassen manchen Spaziergänger ratlos zurück: drei Startblöcke aus Beton, eigens herbeigeschafft aus einem Schwimmbad in Hamburg.

Froh schätzt sich, wer einen Waldmeister hat

An Bäumen in nächster Nähe hängen Schilder, die – wie in einem Schwimmbad – darauf hinweisen, was verboten ist und erwartet wird: „Nicht vom Waldrand springen“, „Den Anweisungen des Waldmeisters ist Folge zu leisten“, „Nacktbaden erwünscht“. Die Schilder sind in luftiger Höhe angebracht, um zu verhindern, dass sie abgerissen werden. Und: Sie dokumentieren augenzwinkernd, wie „ernst“ das Waldbaden-„Denkmal“ gemeint ist.

Weitere ironische Denkmäler

Gestaltet hat die Schilder Clara Sauerbrey. Sie ist die Tochter von Wolfgang Sauerbrey, dem bereits verstorbenen Mitbegründer der „Gruppe 318“, dessen Vermächtnis seine kunstinteressierten Freunde weitertragen wollen. Auf die Sauerbreys in Braunersgrün geht auch der Name der Gruppe zurück. Denn die 318 ist die Telefonnummer der Familie. Wolfgang Sauerbrey hatte laut Blumenthaler die Idee für die ironischen Denkmäler, von denen es mittlerweile sechs an der Zahl gibt. Unter anderem das „Nussgackl-Denkmal“ am Weidenhof, das an die Arbeit des Eichelhähers beim Waldumbau erinnern, und das „Häit-Denkmal“ im Wald bei Braunersgrün, das den Konjunktiv „hätte“ dokumentieren soll.

Für ihre Denkmäler hat die Gruppe drei Maximen aufgestellt: Ein Denkmal muss schwer und zweckfrei sein sowie einen künstlerischen Anspruch haben – was natürlich wiederum nicht zu wörtlich genommen werden sollte.

Die Schilder sind weit oben an den Bäumen angebracht, um möglichen Zerstörungen vorzubeugen. Foto: Christl Schemm

Die Einweihung des Waldbaden-„Denkmals“ war ein zünftiges Fest bei schönstem Frühlingswetter mit rund 80 Gästen, launigen Reden, Gesang und Musik. Unter anderem sprachen Gerhard Plaß, Guido Schemm vom Arzberger Schwimmbadförderverein, die Künstlerin Eva Konz und der frühere Vorsitzende des Kunst- und Kulturvereins Tröstau, Wolfgang Hermann. Max von Waldenfels sang zu Musik aus der Konserve „Wochenend’ und Sonnenschein“, und Matthias Nettmann spielte Alphorn sowie Steirische Harmonik.

Ganz der heiter-lebensfrohen Atmosphäre und dem vergnüglichen „Denkmal“-Gedanken geschuldet, wurden die Reden nicht über ein Mikrofon und eine Verstärkeranlage übertragen. Als „Technik“ diente ein Drahtgestell mit zwei aufmontierten Tannenzapfen. Und selbstverständlich waren die Denkmal-Spaßvögel angemessen gekleidet: mit Bademänteln nämlich. Roland Blumenthaler schmauchte dazu eine dicke Zigarre – eine Reminiszenz an seinen Großvater. „Er war ein leidenschaftlicher Waldgänger und Zigarrenraucher. Gemütlich unter einem Baum sitzen und Nikotin gehörten für ihn dazu“, sagt Blumenthaler.

So geht Entspannung im Wald also auch – womöglich sogar als eine frühe Form des Waldbadens. Bloß hat das damals keiner gewusst.

Slotendempende boeren maakt nederland meer Grasfalt-land

Nieuwe boerenhobby: het dempen van sloten zodat Nederland ‘Grasfalt’, het gladgetrokken land. Weg kleine ecosystemen, weg cultuurhistorisch landschap, weg kleinschaligheid en wegkijkende overheden!

'Jaarlijks verdwijnen duizenden sloten in Nederland, blijkt uit onderzoek van de Volkskrant, en dat gebeurt deels illegaal. Regels om de waterkwaliteit te verbeteren geven boeren juist een prikkel om sloten dicht te gooien, en gemeenten handhaven nauwelijks. Wie daar kritisch op is, kan soms zelfs op intimidatie rekenen. ‘Als jullie terugkomen, druk ik met een shovel jullie auto in elkaar!’

'Uit het onderzoek blijkt dat er tussen 2017 en 2024 ruim dertigduizend sloten op boerenland zijn verdwenen. Een derde van deze sloten – ongeveer tienduizend – ligt in een gebied waar dempen zonder vergunning niet mag.'

De Volkskrant heeft op basis van kaarten en luchtfoto’s onderzocht welke sloten er de afgelopen jaren in Nederland zijn verdwenen. Uit deze telling kwamen 31.520 sloten in agrarisch gebied die tussen 2017 en 2024 in gedempt zijn. Vervolgens is gekeken of deze sloten dichtgegooid mochten worden, of dat er sprake is van illegale dempingen. Hiertoe zijn de locaties van de verdwenen sloten vergeleken met bestemmingsplannen voor heel Nederland en is bij twaalf gemeenten nagevraagd of er een vergunning lag voor de slootdempingen. Daaruit blijkt dat sinds 2017 naar schatting in heel Nederland ruim tienduizend sloten illegaal zijn gedempt.

Voor dit onderzoek heeft de Volkskrant zelf een overzicht van verdwenen sloten in Nederland gemaakt door openbare bestanden te combineren. Een compleet overzicht bestond niet, dergelijke inventarisaties zijn alleen op lokaal niveau gemaakt. De Volkskrant heeft daarvoor gebruikgemaakt van kaarten van de Monitor Landschap, een samenwerkingsverband van LandschappenNL, Wageningen University & Research, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en het Kadaster. Elke twee jaar publiceert de Monitor Landschap ‘historische lijnelementen’ in Nederland: sloten, heggen en andere landschapselementen.

bron: https://www.volkskrant.nl/kijkverder/v/2026/hoe-de-sloten-in-nederland-verdwijnen~v2791210/

Gaia-Zoom; Het Grote Spel van de Goden, deel 3

 

op stap in maart

 

glyfosaat als wapen in Israelische grenszone

 

Israël sproeit landbouwgif in grensgebied Libanon en Syrië, rampzalige gevolgen voor de grond

Het Israëlische leger heeft de grensgebieden van Libanon en Syrië besproeid met grote hoeveelheden landbouwgif. Op deze manier probeert de Israëlische regering vermoedelijk semipermanente, onbegroeide bufferzones te creëren waar boeren zich niet langer begeven.

In een rapport van de Nederlandse vredesorganisatie Pax dat maandag verschijnt, wordt de praktijk nauwkeurig beschreven aan de hand van satellietfoto’s en video’s van lokale activisten. De vluchten met enkelmotorige vliegtuigen begonnen drie weken geleden en hebben rampzalige gevolgen voor de landbouwgrond in het gebied. In totaal, zo becijferden de onderzoekers, is een zone van zo’n 55 kilometer breed in Syrië aangetast. In Libanon gaat het volgens Arabische media om een strook van zo’n 18 kilometer breed.

Eerder sprak de Libanese president Joseph Aoun van een ‘milieu- en gezondheidsmisdaad’. Uit onderzoek van Libanese laboratoria bleek dat sommige bodemmonsters twintig tot dertig maal hogere concentraties dan gemiddeld bevatten van het bekende landbouwgif glyfosaat. Hetzelfde gebied werd door Israël eerder bestookt met wit fosfor, met dramatische gevolgen voor de bodemvruchtbaarheid.

Bron en tekst: https://www.volkskrant.nl/buitenland/israel-sproeit-landbouwgif-in-grensgebied-libanon-en-syrie-rampzalige-gevolgen-voor-de-grond~bff93157/

de spuitindustrie bepaalt en de natuur, inclusief de mens, onder-gaat

Bedrijven schrijven mee aan de regels voor bestrijdingsmiddelen. Ze spannen wetenschappers voor hun karretje en hebben meer invloed dan de overheid zelf. Dat schaadt de democratie, schrijft onderzoeksjournalist Dirk de Bekker in Het Pesticidenparadijs.

De boodschap van De Bekker is hard. “Ons toelatingssysteem voor pesticiden is niet onafhankelijk. De industrie heeft een rol gehad bij de totstandkoming ervan. En ja, dat is problematisch, want het is de industrie zelf die gereguleerd dient te worden. Politicologen noemen dit regulatory capture: de wetgever zet zichzelf vast als hij de mensen die gereguleerd moeten worden uitnodigt om mee te schrijven aan de regels.”

“De overheid benadert de pesticidenproblematiek te veel als een pr-probleem. In mijn boek heb ik het over de pesticidenmuur, het gedeelde narratief waarmee de landbouwlobby, de pesticidenlobby, de toelatingsinstanties én verantwoordelijke ministeries de huidige pesticidenpraktijken verdedigen. Die muur begint steeds meer scheuren te vertonen. Mijn boek schiet daar ook grote gaten in.

“De overheid is bang dat mensen haar niet meer vertrouwen als dit aan de kaak wordt gesteld, maar dat is de verkeerde reflex. Beschadigd vertrouwen in de overheid ontstaat niet door mensen die gaten in een muur schieten, maar door wat mensen zien als ze door die gaten gluren. Dan kun je die muur proberen dicht te plamuren met slimme pr, maar daarmee los je de problemen niet op. Die muur valt op een gegeven moment toch om.”

“De landbouw, en eigenlijk ieders leven, is verweven geraakt met pesticidengebruik. Er is een afhankelijkheid van die middelen ontstaan die veel weg heeft van een verslaving. We hebben ook veel aan die middelen, dat wil ik wel gezegd hebben. Maar we zijn ze gaan overgebruiken, pesticiden zijn zelf uitgegroeid tot plaag.

nb: teksten uit kranten artikel

Dit artikel is geschreven doorTrouw 12 februari 2026, 18:16uw, 

https://www.trouw.nl/duurzaamheid-economie/hoe-de-makers-van-pesticiden-wetgeving-naar-hun-hand-zetten-ze-schrijven-zelf-mee-aan-de-regels~b0edc965/

onze waterplaneet gezien vanuit .......

 

James Webb Telescope Cosmic Explorations

open brief over archeologie Apel

 

Gaia-Zoom zondagavond: het Grote Spel van de Goden, deel 2

 

op stap in februari

 

we blijven maar doorgaan om deze planeet te versteppen en ....dan kan het zich weer vanzelf herstellen zonder mens

  

‘We ademen allemaal deze ene lucht, we drinken allemaal hetzelfde water. We leven op deze ene planeet. We moeten de Aarde beschermen. Als we dat niet doen, zullen de grote winden komen en het woud vernietigen. Dan zul je de angst voelen die wij voelen.’

Raoni Metuktire – leider van de Kayapó, die al sinds mensenheugenis in de Amazone wonen

De grootste rivieren op aarde bevinden zich in de lucht. Miljarden tonnen water worden dagelijks op grote hoogte van de ene naar de andere plek vervoerd. Maar dit unieke ecosysteem dreigt dramatisch te veranderen.

Zo’n 18 procent van het Amazone-regenwoud bestaat niet meer; winstbeluste bedrijven hebben er grasland van gemaakt, of sojaplantages. Door die ontbossing en de klimaatcrisis worden droogten nu al langer en heftiger. Een deel van de Amazone verandert daardoor in, zoals wetenschappers het noemen, ‘gatenkaas’, omdat bomen bladeren laten vallen of sterven. Wind en vuur hebben hier vrij spel.

bron: https://www.volkskrant.nl/columns-van-de-dag/vliegende-rivieren-slurpen-dagelijks-miljarden-tonnen-water-op~b978183c/

paradigmaverschuiving bewoning friese kuststreek door de zeenomaden Friezen: tweezijdige gebruik, naar zee en landinwaards

 

Met deze grote ontdekking voegt archeoloog Marco Bakker (43) een nieuw hoofdstuk toe aan de vroegste Friese geschiedenis

zondag, 1 februari 2026 (08:43) - Leeuwarder Courant

In dit artikel:

Archeoloog Marco Bakker (43) ontdekte dat grote delen van Midden‑Friesland veel ouder en intensiever bewerkt zijn dan gedacht: onder de huidige weilanden ligt een uitgebreid cultuurlandschap uit de ijzertijd. Zijn meer dan tien jaar durende onderzoek, dat hij vorige week in Groningen promoveerde, laat zien dat boeren al vanaf de vierde eeuw v.Chr. massaal veen ontgonnen en in gebruik namen voor akkerbouw en veeteelt.

Bakker, opgegroeid in Haskerhorne en opgeleid aan de Rijksuniversiteit Groningen, begon zijn veldwerk als student in 2012 bij een veenterpje in Arkum (Tjerkwerd). Dat leidde tot uitgebreid onderzoek in Midden‑Friesland — onder meer bij Warten, in Harinxmaland (bij Sneek) en de Bullepolder (Blitsaerd) bij Leeuwarden — waar onderzoekers veenterpjes, huisplattegronden (boerderijen van ca. 14–22 m bij 5–7 m), slotenstelsels en vondsten als aardewerk en sieraden aantroffen. Die bewijzen dat bewoners even welvarend waren als de terpboeren langs de kust.

De vondsten tekenen een beeld van grootschalige, georganiseerde ontginning: volgens Bakker onttrokken de boeren wellicht zo’n 57.600 hectare veen langs een boogvormige gordel van ongeveer 80 kilometer lengte, met een breedte van 4–12 kilometer. Ontwatering (sloten, dijken, duikers) was cruciaal en vereiste voortdurend onderhoud; zonder dat onderhoud zakte het land in en ontstond vernatting, waardoor woningen gemiddeld na zo’n 75 jaar werden verlaten en bewoners verder het veen introkken om opnieuw akkers en huizen aan te leggen. Op die manier verschoof het ontginningsgebied door de eeuwen heen, met in de Romeinse tijd een zuidelijke uitbreiding tot aan Akkrum en IJlst.

Economisch waren de boeren veelzijdig: ze verbouwden onder andere vlas, emmertarwe en gerst; later werden de aangeslibde of vernatte akkers ingezet als weiland voor runderen en schapen. Er is aanwijzing voor kleinschalig turfgebruik, maar weinig bewijs voor grootschalige turfwinning. Bij Harinxmaland troffen onderzoekers een locatie voor semi‑industriële pottenbakkerij; bij Wyns werd een 3 kilometer lange kunstmatige wal gevonden, waarvan de omvang op samenwerking en geplande infrastructuur wijst.

De geschiedenis van het gebied kent perioden van bevolkingskrimp en herbevolking. Eind tweede eeuw na Chr. stokte de ontginning, mogelijk door politieke onrust en migratie richting het Romeinse rijk — aanwijzingen zijn potscherven met Friese kenmerken in Vlaanderen en Noord‑Engeland en bronnen over Friezen als grenswachters bij Hadrianus’ muur. Door vertrek vielen dijken en sloten in verval, overstroomde veen, en zette de zee dikke klei af: zo ontstond het huidige klei‑op‑veenlandschap. Pas vanaf de vijfde eeuw en vooral vanaf de tiende eeuw werd het achterland opnieuw grootschalig ontgonnen, nu door immigranten uit Duitsland en Denemarken.

Bakkers onderzoek verandert het traditionele beeld dat Midden‑Friesland pas in de middeleeuwen intensief werd bewoond en bewerkt. Praktische aanbevelingen volgen: voor behoud van het archeologische bodemarchief is blijvend grasland het beste; aanplant van bomen of diepwortelende gewassen kan waardevolle sporen vernietigen. Bakker pleit er ook voor vergelijkbaar onderzoek in Noordwest‑Duitsland, omdat vroegtijdige veenontginning mogelijk breder voorkwam. Zijn resultaten laten bovendien zien dat veel huidige woonwijken in Sneek, Akkrum, Grou en IJlst mogelijk boven vergeten veenterpjes liggen.

Het veengebied tussen de rode lijnen werd in de ijzertijd en Romeinse tijd ontgonnen. Deze gordel langs Leeuwarden en Sneek stond later bekend als het 'lage midden' van Friesland. Bron: rapport Marco Bakker

hier meer info: https://pure.rug.nl/ws/portalfiles/portal/1473000870/Complete_thesis.pdf

maak er wat van!

 

soms is het fysiek zwaar in de wintertijden om het huis te verwarmen

maar ik zie het als een uitdaging 

en de voorraden voor magere jaren-lees strenge winters- zijn groots

van Buiten naar binnen en dan?

 

Wappie-dom van deze zogenaamde wakkere nederlanders

 

https://www.npodoc.nl/verdieping/artikelen/2026/interview-fleur-amesz-gijs-swantee.html?sfnsn=mo

Gaia-Zoom: Het Grote Spel van de Goden

 

een must om dit artikel te lezen in het linkerhersenhelft tijdperk

InterviewIain McGilchrist

Deze Schotse psychiater weet waarom we steeds ongelukkiger worden, en wat we ertegen kunnen doen

Waarom is ons geestelijk welzijn nu zoveel slechter dan een eeuw geleden, terwijl we welvarender zijn dan ooit? Volgens psychiater en neurowetenschapper Iain McGilchrist ligt de sleutel in de tweedeling van onze hersenen.

Dit artikel is geschreven door
Gepubliceerd op 

Trouw 22 januari 2026

De wind waait hard op het Schotse eiland Skye. Een verlaten landweg, vol met gaten. Links en rechts een ruig landschap met in de verte majestueuze bergen, in nevelen gehuld. De weg leidt naar een wit landhuis, niet ver van de zee. Op deze afgelegen plek woont Iain McGilchrist (1953), psychiater, neurowetenschapper en filosoof, en fellow aan All Souls College Oxford.

McGilchrist – klein van postuur, rode trui, grijze baard en snor – verwelkomt in een salon vol met boeken: sommige netjes in de kast, andere op stapeltjes verspreid door de ruimte. Prominent op tafel ligt een smartphone, die enigszins detoneert bij de klassieke inrichting. “Ik wilde er niet aan. Totdat ik niet meer bij mijn bankgegevens kon zonder smartphone. Toen heb ik er toch maar een gekocht. Ik gebruik hem nauwelijks. Ik geef bijna niemand mijn nummer. Ik vind het storend en opdringerig.”

De toon is gezet. McGilchrist maakt zich zorgen over onze geestelijke gezondheid, die sterk achteruitgaat – onder meer door overmatig smartphonegebruik. Volgens hem een voorbeeld van de manier van kijken van de linkerhersenhelft, die dominant is geworden in de westerse cultuur, ten koste van de rechterhersenhelft. Met desastreuze gevolgen.

McGilchrist schreef twee boeken over de hersenhelften: The Master and His Emissary. The Divided Brain and the Making of the Western World (2009) en The Matter with Things (2021). De titel van het eerstgenoemde boek is veelzeggend. Het is een metafoor waarin de rechterhersenhelft staat voor de meester (master) die het geheel in context overziet en specifieke taakjes delegeert aan de linkerhelft, de gezant (emissary). McGilchrists grote stelling: de gezant is niet langer in dienst van de meester; hij heeft zelf de macht gegrepen.

Waarom heeft u van de studie naar de hersenhelften uw levenswerk gemaakt?

“Ik werd door collega’s met klem gewaarschuwd, omdat men had aangetoond dat de populairwetenschappelijke theorieën die hierover de ronde deden allemaal onjuist waren. Dat was ook zo, maar dat kwam doordat we de verkeerde vragen hadden gesteld. Lange tijd vroegen wij hersenwetenschappers ons vooral af: wat doen de hersenhelften? Maar de twee hersenhelften zijn beide betrokken bij zo’n beetje alles, zo blijkt.

“We hebben ons onvoldoende afgevraagd op welke manier ze de wereld zien. Hoe benaderen ze taal? Op welke manier benaderen ze ratio, of emotie? De antwoorden op die vragen hebben met aandacht te maken. Afhankelijk van hoe je je aandacht richt, zie je verschillende dingen, en de dingen die je ziet, zie je in een ander licht. De verschillen tussen de hersenhelften zijn in dat opzicht enorm. En ze zijn essentieel om de wereld te begrijpen.”

Hoe benaderen de twee hersenhelften de wereld?

“Dat vindt zijn oorsprong in de evolutie. Hoe blijf ik in leven? Om dingen te grijpen, om dat konijn te vangen, moet je snel zijn, geen moeilijke vragen stellen. Dat vergt een bepaald soort aandacht, gefocust op geïsoleerde details. Dat is de wereld van de linkerhersenhelft. Die bestuurt niet toevalligerwijs de rechterhand, waarmee de meesten van ons grijpen.

“De rechterhelft neemt de hele omgeving in ogenschouw. Want er kan een leeuw zijn die jou als lunch wil terwijl jij naar je eigen lunch op zoek bent. Dus moet je weten wat er om je heen gebeurt. Dan is er nog je familie: je moet weten waar die is, omdat je ze moet beschermen. Overleven draait dus om dingen grijpen, maar ook om besef wat er in de omgeving gebeurt.

“De linkerhelft ‘ziet’ een wereld die bestaat uit geïsoleerde voorwerpen, losgezongen van de context, abstract, als symbolen op een kaart. De rechterhelft ‘ziet’ een wereld die bestaat uit relaties, een wereld die complex is maar ook rijk, levend. Alles is met alles verbonden.”

Na een beroerte in de rechterhersenhelft zijn metaforen moeilijk te begrijpen

McGilchrist onderbouwt zijn stelling mede met hersenonderzoek. Voor mensen die een beroerte hebben gehad in de rechterhelft kan het moeilijk zijn om ironie en metaforen te begrijpen. Alles wordt letterlijk. “Als ik een lezing geef en zeg: ‘Wat is het hier warm’, dan is dat voor de linkerhelft een feitelijke mededeling”, zegt McGilchrist. “De rechterhelft begrijpt dat ik eigenlijk vraag of er een raampje open kan.”

Patiënten met schade in de linkerhelft daarentegen bezien de werkelijkheid in beginsel niet anders dan mensen zonder schade. Wel kunnen ze bijvoorbeeld ineens grote moeite hebben met het gebruiken van bepaalde gereedschappen – het ‘grijpen’ en manipuleren waar de linkerhelft goed in is.

De twee visies van de hersenhelften zijn ook op collectief niveau terug te zien, zegt McGilchrist. Volgens hem leven we in een periode waarin de visie van de linkerhersenhelft overheerst. De samenleving is zo ingericht dat de blik van de linkerhelft wordt beloond, terwijl de zienswijze van de rechterhelft op de achtergrond raakt.

“Er is veel mis met onze cultuur, en het is vrijwel allemaal te herleiden tot hoe de linkerhersenhelft zich tot de wereld verhoudt: contextloos, zonder enig besef van hoe dingen met elkaar verbonden zijn en bij elkaar horen.”

De industriële revolutie als omslagpunt

Hoe ziet dat eruit? De westerse cultuur richt zich volgens McGilchrist sinds de industriële revolutie steeds meer op maakbaarheid, meetbaarheid, procedures, bureaucratie, exploitatie. De natuur wordt niet beschouwd als levend organisme waar de mensheid deel van uitmaakt, maar als levenloze materie om uit te baten. Hierin is de visie van de linkerhersenhelft, die gericht is op grijpen en manipulatie van uit hun context gerukte zaken, goed te herkennen.

“In samenlevingen zoals de onze, waarin het gezichtspunt van de linkerhersenhelft dominant is, is er een tendens om theorie belangrijker te vinden dan leren door ervaring, en wordt het impliciete in toenemende mate genegeerd, ten faveure van het expliciete. Terwijl zo veel dingen die belangrijk voor ons zijn, zoals kunst, mythen, religie en de liefde, het juist moeten hebben van wat impliciet is. Je maakt ze kapot door ze expliciet te maken, net zoals een mop die je uitlegt niet meer grappig is.”

Quote van .

‘Bij vrouwen is de grootste daling in geluksgevoelens te zien, en de grootste toename van depressie, suïcidale gedachten en zelfdoding’

Voor religie en spiritualiteit – ‘het sacrale’, noemt McGilchrist het – is in de wereld van de linkerhersenhelft geen plaats. McGilchrist waarschuwt dat deze manier van kijken de natuur verwoest. Bovendien wordt het voor mensen hierdoor steeds moeilijker om betekenis en transcendentie te ervaren.

Harvard-psycholoog Steven Pinker zegt dat het in veel opzichten goed gaat met de wereld. Er is nog nooit zo weinig extreme armoede geweest, en dit is een van de minst gewelddadige periodes in de geschiedenis. Toch slaat u alarm.

“Ik zou Pinker graag wat cijfers laten zien. Onze geestelijke gezondheid gaat hard achteruit. Voor een deel komt dat doordat we mentale problemen nu beter in het vizier hebben. Maar zelfs als we daar rekening mee houden, zien we dat mensen meetbaar ongelukkiger zijn dan vroeger.

“De Amerikaanse psychologe Jean Twenge heeft belangrijk onderzoek gedaan. Ze gebruikte daarbij data van een vragenlijst die sinds 1930 ieder jaar door zestienjarigen is ingevuld. Ben je gelukkig? Vind je dat de wereld een mooie plek is? Ben je eenzaam? Dat soort vragen. Wat blijkt? Sinds 1930 is het aantal psychische stoornissen met 400 tot 500 procent toegenomen. Bij vrouwen is de grootste daling in geluksgevoelens te zien, en de grootste toename van depressie, suïcidale gedachten en zelfdoding.”

Wat heeft dat met de hersenhelften te maken?

“Waarom zijn veel mensen zo ongelukkig? Omdat hun is verteld dat alles willekeurig en zinloos is. Ze geloven dat het leven geen richting of waarde heeft. Dat is nihilisme, en nihilisme gaat gepaard met wanhoop.

“Ik weet nog dat ik voor het eerst Mozarts Strijkkwintet in g-klein hoorde. Het heeft mijn leven veranderd. Dat meen ik echt. En toch, wat is het eigenlijk? Stel dat we het vanuit de linkerhersenhelft bekijken. Dan bestaat het uit losse noten. Zeventien a’s, negen assen, een bes erin. Maar dat is geen antwoord. Het zijn de relaties tussen de noten die de harmonie, de melodie en het ritme voortbrengen – het terrein van de rechterhelft. Wat muziek met een luisteraar doet, kun je niet meten.

“Zo is het ook met de liefde. Als je ooit verliefd bent geweest, weet je dat dat zeer waarachtig en belangrijk is, maar absoluut niet meetbaar en niet reproduceerbaar in een laboratorium.”

We kunnen toch meten welke stofjes er vrijkomen in de hersenen?

“We kunnen oxytocine-niveaus (gelukshormoon, red.) meten, maar dat is niet hetzelfde als liefde. Het is een zeer grove benadering van een deel van liefde. Het is niet de ervaring van liefde, net zomin als een kaart de wereld is.

“De linkerhelft kent alleen de kaart, terwijl de rechterhelft de echte wereld kent, die door de kaart verbeeld wordt. Een wereldkaart bevat heel weinig informatie. En we kunnen niet zonder kaarten. Maar als we denken dat we in de kaart leven, maken we een grote fout. Dat is wat er nu gebeurt.”

U schetst een somber beeld. Wat staat ons te doen?

“Eerst moeten we ons bewust worden van wat we verloren hebben. Net als iemand die in therapie gaat; die moet zich eerst realiseren wat er mis is. Vervolgens moeten we niet bang zijn om te rade te gaan bij het verleden. Alle grote revolutionaire bewegingen, de renaissance, de Reformatie, keken terug naar iets dat verloren was gegaan.

“Onderwijs is daarbij cruciaal. Dat vraagt nu niet genoeg van leerlingen. Die houden ervan als er eisen aan hen worden gesteld. Onderwijs is meer dan alleen feiten leren. Ieder kind draagt een vlammetje in zich, dat zonder zuurstof wordt verstikt. Dat is een risico als de linkerhersenhelft te dominant wordt. Veel jonge mensen voelen die verstikking en vragen zich af: waar kan ik iets vinden dat betekenis heeft?

“We moeten de studie van onze eigen cultuur opnieuw serieus nemen. Geschiedenis, literatuur, poëzie, de toneelstukken van Shakespeare, muziek, theater en schilderkunst. Het hoeft niet je passie te worden, maar je moet er enige ervaring mee hebben. Dat zal ook de geestelijke gezondheid ten goede komen.”

Ook in Nederland is het slecht gesteld met het mentale welzijn, in het bijzonder van jongeren. Wat hebben we volgens u nodig om gelukkig te zijn?

“Menselijk geluk hangt af van drie dingen. Het eerste is sociale samenhang: elkaar vertrouwen, leven en huis met anderen delen, samen eten en samen geloof of spiritualiteit beleven. Dat is al een sterke basis voor fysieke en mentale gezondheid.

“Het tweede is verbondenheid met de natuur. Ik gebruik bewust niet het vreselijke woord ‘milieu’, omdat dat een afstandelijke term is. Het suggereert iets wat om je heen is, waar je zelf niet toe behoort. Wij maken deel uit van de natuur, en de natuur maakt deel uit van ons; ze staat dus niet los van ons. Toch is voor een groot deel van de wereldbevolking dat contact met de natuur verloren gegaan.

“Tot ongeveer 1800 leefde waarschijnlijk 99 procent van alle mensen op het platteland. Hun werk was afhankelijk van de seizoenen; ze verzorgden het land. In de moderne tijd is die houding roofzuchtig geworden: de natuur is geïnstrumentaliseerd, iets om te gebruiken.

“Het derde element is een geestelijk leven. Dat kan een traditionele godsdienst zijn, maar ook iets anders. Als het maar gericht is op een werkelijkheid die deze werkelijkheid overstijgt, een kracht die groter is dan wij kunnen begrijpen, en waarmee men een gevoel van welwillende verbondenheid ervaart.”

Hoe geeft u zelf invulling aan uw geestelijk leven?

“Ik zie het hele leven als een geschenk. Alles wordt ons voortdurend gegeven. Franciscus van Assisi zegt: als je bidt, vraag dan om niets. Helemaal niets. Op school leerde ik dat er vier soorten gebeden zijn: aanbidding, schuldbelijdenis, dankzegging en de smeekbede.

“Vroeger dacht ik dat schuldbelijdenis en de smeekbede het belangrijkst waren. Nu, op mijn 72ste, vind ik aanbidding en dankzegging het belangrijkst. Als we vaker dankbaar zouden zijn, meer nederigheid zouden tonen, minder hoogmoed, meer medeleven ... Dat betekent niet dat iedereen zacht en klef moet worden. Liefde stelt ook eisen.

“We hebben het vermogen om goed én kwaad te doen. We zijn hier op aarde om dat vermogen in te zetten voor het goede. Om te bevorderen wat waarachtig, goed en mooi is. Als we dat doen, dan hebben we een rijk en zinvol leven geleid.”

met dank aan Trouw: https://www.trouw.nl/religie-filosofie/deze-schotse-psychiater-weet-waarom-we-steeds-ongelukkiger-worden-en-wat-we-ertegen-kunnen-doen~b3f1d0d1/