Vanuit een bepaald perspectief wordt deze planeet als een gesloten systeem gezien waar we rekening moeten houden met gegevenheden als grenzen. Nu is de mens per definitie een slechte grensbeheerder en neigt vooral tot overschreiding van grenzen. Daardoor blijft de mens gevangen in de ruimte van de emotie en niet in staat om zichzelf en anderen te begreznen.
A. De negen planetaire grenzen (planetary boundaries) zijn in 2009 geïdentificeerd door wetenschappers van het Stockholm Resilence Cetre. Ze beschrijven de kritieke drempels van de aarde waarbinnen de mensheid veilig kan blijven bestaan en zich kan ontwikkelen:
1.Klimaatverandering (Climate change): De opwarming van de aarde door de uitstoot van broeikasgassen. Overschreiding veroorzaakt extremere hitte, droogte en zeespiegelstijging.
2.Integriteit van de biosfeer (Biosphere integrity): Het verlies van biodiversiteit en het uitsterven van planten- en diersoorten. Overschreiding leidt nu tot een massale extinctie van soorten en een verzwakking van de natuurlijke veerkracht.
3.Verandering in landsystemen (Land-system change): De omzetting van natuur (zoals ontbossing) voor landbouw en verstedelijking. Grootschalige ontbossing (zoals in de Amazone) vernietigt natuurlijke CO₂-buffers.
4.Zoetwatergebruik (Freshwater use): De druk op de wereldwijde voorraden en kringloop van zoet water. De uitputting van grondwater en oppervlaktewater bedreigt de wereldwijde drinkwater- en voedselvoorziening.
5.Biogeochemische stromen (Biogeochemical flows): De verstoring van de stikstof- en fosforkringloop, voornamelijk door het gebruik van kunstmest.
6.Oceaanverzuring (Ocean acidification): De opname van overtollige CO₂ door oceanen, wat het marine leven bedreigt. Deze grens is is recent als zevende overschreden. Door de opname van overtollige CO₂ stijgt de zuurgraad van het zeewater, waardoor koralen en schelpdieren hun kalkskeletten niet meer kunnen opbouwen, wat het volledige mariene voedselweb ontwricht.
7.Aantasting van de ozonlaag (Stratospheric ozone depletion): De verdunning van de ozonlaag in de stratosfeer die ons beschermt tegen schadelijke uv-straling.
8.Aërosolen in de atmosfeer (Atmospheric aerosol loading): Luchtvervuiling door microscopisch kleine deeltjes die het klimaat en moessons beïnvloeden.
9.Nieuwe entiteiten (Novel entities): Menselijke vervuiling door plastics, chemicaliën, zware metalen en nucleair afval.Microplastics en chemische vervuiling hopen zich op in ecosystemen en menselijke lichamen.
Als tiende wil ik noemen de belasting van de meest fijnstoffelijke laag rond en in de dampkring door de belasting van satellieten met hun afval.
Volgens het meest recente onderzoek (Planetary Health Check) zijn inmiddels zeven van de negen grenzen overschreden, waaronder recent ook de grens voor oceaanverzuring. Alleen de ozonlaag en de aërosolenconcentratie bevinden zich momenteel nog in de veilige zone.
B. De link met Gaya Herrington's update van 'The Limits to Growth'
De Nederlandse econometrist Gaya Herrington baarde wereldwijd opzien met haar data-analyse waarin ze de huidige economische realiteit legde naast de computermodellen van het beroemde rapport De grenzen aan de groei (1972) van de Club van Rome.
Haar onderzoek toont een directe, structurele link met de planetaire grenzen:
-Bevestiging van 'Collapse'-scenario's: Herrington vergeleek de data met het World3-model. Ze concludeerde dat de mensheid decennialang nagenoeg exact het BAU (Business as Usual) en het CT (Comprehensive Technology) scenario heeft gevolgd.
-De omslag na 2020: Volgens de modellen beginnen de curves voor economische groei, industriële productie en welzijn in deze scenario's rond deze periode te stagneren en vervolgens te dalen. De overschrijding van de planetaire grenzen is de fysieke, ecologische manifestatie van dit model: de aarde raakt simpelweg uitgeput.
-De fabel van oneindige groei: Haar werk sluit aan bij de planetaire grenzen door aan te tonen dat technologische innovatie alleen (het CT-scenario) niet genoeg is. Zolang ons economische systeem blind blijft sturen op oneindige bbp-groei, blijven we de ecologische grenzen van de planeet overschrijden, wat onvermijdelijk leidt tot een daling van de menselijke welvaart.
C. Wat kunnen we doen om weer binnen de veilige zone te komen?
Wetenschappers benadrukken dat het tij nog gekeerd kan worden. De ozonlaag bewijst dat internationaal beleid (zoals het Montreal Protocol) werkt. Om alle grenzen te herstellen, zijn ingrijpende transformaties nodig:
| Actiegebied | Concrete maatregelen |
|---|---|
| Economisch Systeem | Overstappen van bbp-groei naar de Donut Economie van Kate Raworth (sturen op welzijn binnen ecologische grenzen). |
| Energie & Industrie | Een directe, wereldwijde stop op fossiele brandstoffen om klimaatverandering en oceaanverzuring te remmen. |
| Landbouw & Voedsel | Transitie naar regeneratieve landbouw om stikstof/fosfor te reduceren en herstel van ecosystemen. |
| Circulaire Economie | Strikt band aan band leggen voor plastics en 'nieuwe entiteiten' via bindende VN-verdragen. |
Bovenstaande is gezien vanuit materiele oogmerken. M.i. duidt de milieuproblematiek er meer op van een niet spirituele Mensheid, die zichzelf niet wil kennen, niet herken t wat zijn plaats is in het geheel enzelfzuchtig blijft leven.
