Joost Ritman: kunstmecenas met diepe liefde voor boeken en mysterie
Joost Ritman (1941-2026) De Amsterdamse zakenman Joost Ritman verzamelde een wereldberoemde collectie filosofische, religieuze en magische boeken, die Umberto Eco en Dan Brown inspireerden.
„Als particulier in een bevoorrechte positie heb je de opdracht om zorg en aandacht te besteden aan cultuur”, zei de vermogende Amsterdamse zakenman en mecenas Joost Ritman in 1997 in NRC. En hij voegde eraan toe: „Contact met kunst en spiritualiteit is voor mij een levensnoodzaak.”
Ritmans grote voorbeeld waren de Venetiaanse ‘wijze koopmannen’ in de renaissance, zoals de Medici, die de kunsten en de wetenschappen stimuleerden. „Het waren bankiers die begrepen dat je meer moet doen dan geld stapelen. […] Ze voegden een spirituele dimensie toe aan de welvaart”, aldus Ritman in 2000.
Dat streven is hij zijn hele leven, vanaf zijn zestiende, trouw gebleven kunnen we vaststellen nu Joost Ruben Ritman op 5 juni op 85-jarige leeftijd is overleden (in Mahón op Menorca, op het vliegveld op weg naar huis na een vakantie). Hij was een hedendaagse Amsterdamse wijze koopman, een mercator sapiens.
Ritman ondersteunde, samen met zijn vrouw Rachel Ritman, veel culturele doelen, van de joodse bibliotheek Ets Haim tot de aankoop van een nieuwe Rembrandt door het Rijksmuseum. Maar zijn levenswerk is de inmiddels wereldberoemde bibliotheek met zo’n 30.000 bijzondere boeken over ketterse filosofie, spiritualiteit, religie, mystiek en alchemie: de Bibliotheca Philosophica Hermetica (BHP) – sinds 2022 erkend als UNESCO Werelderfgoed. Bestseller-auteur Dan Brown opende in 2017 het museum de ‘Embassy of the Free Mind’, in het zeventiende-eeuwse Amsterdamse grachtenpand het Huis met de Hoofden, waar de bibliotheek is gevestigd. Brown deed er ter inspiratie onderzoek, net als eerder schrijver Umberto Eco. Ritman koppelde aan de bibliotheek ook een onderzoeksinstituut dat de geschiedenis van zijn boeken, ook joods en Arabisch, wetenschappelijk bestudeert.
Alles is een
Joost Ritman raakte als zestienjarige jongen in de ban van spirituele boeken toen hij van zijn moeder een boek cadeau kreeg van de zeventiende-eeuwse Duitse mysticus Jakob Böhme, Aurora. Door dat boek kreeg hij het inzicht dat „alles een is”. Ofwel: dat de mens, de kosmos en God verbonden zijn, zo schreef Ritman op de website van de Embassy of the Free Mind. Het maakte hem nieuwsgierig naar de bronnen van die ideeën. Die leidden onder meer naar de geschriften van de oude Egyptische wijsgeer Hermes Trismegistus – centrale figuur in het hermetisme –uit Alexandrië. Die stelde dat in ieder mens een ‘goddelijke vonk’ aanwezig is, en dat de mens zijn eigen lot kan bepalen. (Dat was een ketters inzicht, niet in lijn met de streng katholieke en later protestantse kerkleer). Cosimo de Medici liet in 1463 Hermes’ teksten uit het Grieks vertalen, en diens ideeën over het magische goddelijke in de mens en een bezielde kosmos hadden grote invloed op het autonome mensbeeld van de renaissance, en de wetenschap en cultuur daarna. Shakespeares Hamlet bijvoorbeeld verwijst naar zulke magische opvattingen als het hoofdpersonage zegt: „Er is meer in hemel en op aarde, vriend Horatio, dan in uw wijsbegeerte wordt gedroomd.” Ritman liet Hermes’ teksten in het Nederlands vertalen. Hij was net als de auteurs wier werken hij verzamelde onorthodox, en lid van het magisch-Christelijke Rozenkruisers Broederschap.
In 2002 werd hij benoemd tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw. Zijn bijzondere bibliotheek hield Ritman bijeen, en in 2017 schonk hij die met bijbehorend onderzoeksinstituut en museum aan een stichting. Het was zijn cadeau aan de stad Amsterdam en de wereld, een schenking „van zo’n 100 miljoen euro” zoals hij begin dit jaar memoreerde in de aanloop naar de expositie Huis met de Hoofden – monument van het vrije denken die t/m 30 augustus in de Embassy of the Free Mind te zien is.
Bron: https://www.nrc.nl/nieuws/2026/06/10/joost-ritman-kunstmecenas-met-diepe-liefde-voor-boeken-en-mysterie-a4929806
Geen opmerkingen:
Een reactie posten