Dank geliefde boom!
De historicus Judith Pollmann (1964) is hoogleraar vroegmoderne geschiedenis in Leiden. Volgens de jury van de Spinoza-premie is zij „een nieuwsgierige wetenschapper die haar collega’s uitdaagt met nieuwe perspectieven en een originele aanpak”.
Recentelijk publiceerde ze een boek over de Nederlandse burgeroorlog die – zo zou je kunnen zeggen – het échte verhaal vormde achter de nationale mythe van de opstand tegen Spanje in de zestiende eeuw (1572. Burgeroorlog in de Nederlanden). En ze onderzoekt ongebruikelijke bronnen, zoals lokale kronieken.
En mede die kronieken inspireren nu een van de onderzoeksonderwerpen waaraan ze de Spinoza-premie wil gaan besteden. Ze zegt het in een video-interview. „In ons geschiedenisbeeld ligt een gat in de eerste helft van de achttiende eeuw. We hebben een goed verhaal over wat we de Gouden Eeuw noemden tot 1672, en we weten ook weer alles vanaf 1750, met de Verlichting, de patriottenbeweging en de opkomst van de natiestaat. Maar daartussen? Het komt vaak neer op de enorme staatsschuld en dat het militair niet zo goed ging.”
Maar, zegt ze, „waarom waren die mannen van het pek en teer van de 17de eeuw toen opeens niet meer in staat om vernieuwing te omarmen? In die kronieken, een soort lokale dagboeken, zie ik sporen van iets heel anders. Die kronieken bevatten dan steeds meer cijfers en ze slaan een andere toon aan over manieren om problemen op te lossen. Er is – denk ik – wel degelijk iets aan het veranderen, maar daarvoor moeten we misschien naar andere archieven kijken, niet per se in de grote steden, maar wel in die van de provincies, Holland, maar ook de Staten van Overijssel, of Gelderland, die hadden de macht om na te denken over vervoer, posterijen, demografie. Dat wil ik onderzoeken.”
En Pollmann wil nog veel meer weten. Bijvoorbeeld welke kennisinfrastructuur er bestond op het platteland van, zeg, 1450 tot 1850. „De ‘inheemse’ kennis over hoe je met het landschap en het water omging, met landbouwtechnieken, met voedsel, met ziekte, alles. In feite alles wat door de moderne wetenschap later als bijgeloof en achterlijkheid is afgedaan! Met moderne technieken kun je die oude gewoontes nu veel beter onderzoeken, alleen al omdat je nu kunt zoeken in gedigitaliseerde handschriften.”
En dat is echt relevant voor ons eenentwintigste-eeuwers, bepleit Pollmann vanuit haar werkkamer in Leiden. „Dit soort onderzoek kan ons ook nu helpen beter om te gaan met verschillende methodes van kennisverwerving, in respect voor andere epistemologieën zoals Unesco het zo mooi verwoordt.”
bron: https://www.nrc.nl/nieuws/2025/06/27/deze-vier-nederlandse-topwetenschappers-krijgen-anderhalf-miljoen-om-aan-hun-werk-te-besteden-a4898429#/krant/2025/06/28/#120
Veel Europeanen hebben een cocktail aan bestrijdingsmiddelen in hun lichaam. Dat bevestigt onderzoek onder ruim zeshonderd inwoners in tien Europese landen, waaronder Nederland. De blootstelling is per stof binnen de veilige marges, maar wetenschappers pleiten voor beter toezicht op de effecten van stapeling.
schrijft voor de Volkskrant over medisch onderzoek, psychologie en (neuro-)biologie.
Wetenschappers registreerden de sporen van pesticiden op polsbandjes, in het bloed, de urine en de ontlasting van de vrijwilligers die deelnamen aan het zogeheten Sprint-onderzoek. De onderzoekers presenteerden hun resultaten in Brussel, onder anderen voor leden van de Europese voedselwaakhond Efsa.
Tot nu toe worden pesticiden in Europa met name aan de ‘voorkant’ gekeurd en alleen per individuele stof. Er zijn afspraken over hoeveel van elk bestrijdingsmiddel een boer mag spuiten en hoeveel ervan op groente en fruit mag zitten.
De nieuwe studie is bijzonder, omdat zij focust op hoe de praktijk uitpakt: namelijk welke mengsels aan middelen terechtkomen in de dagelijkse leefomgeving van mensen, via huisstof, de lucht, voeding of andere manieren.
‘Ons advies is om die blootstelling structureel in de gaten te houden, op Europese schaal’, zegt toxicoloog Paul Scheepers van de Radboud Universiteit, die meewerkte aan de studie. Die gedachte wint aan terrein: vorig jaar adviseerde de Gezondheidsraad in Nederland al om uit voorzorg stoffen te gaan meten in het bloed en de urine van burgers.
Onderzoeksleider Scheepers benadrukt eveneens dat dit onderzoek geen risico’s signaleert. Er kwamen bovendien ‘geen gekke dingen’ aan het licht. Bij het gros van de deelnemers lag de dosis bestrijdingsmiddelen binnen marges die volgens Efsa nog veilig zijn.
Toch pikte de studie dingen op die volgens Scheepers aandacht verdienen. Zo zijn er rond boerderijen en in nabijgelegen huizen meer dan honderd verschillende pesticiden te vinden.
Ook opvallend: boeren hebben niet altijd de hoogste dosis pesticiden in hun lichaam. ‘Het lijkt erop dat vooral mensen met huisdieren thuis meer worden blootgesteld aan bestrijdingsmiddelen’, zegt Scheepers. ‘We troffen bij de deelnemers bijvoorbeeld fipronil aan op voor deze meting gemaakte polsbandjes die mensen een week lang droegen.’
Mogelijk komt dit door middelen die mensen gebruiken om hun hond of kat vrij te houden van vlooien, mijten of teken. Maar uitsluitsel hierover kan Scheepers niet geven.
Fipronil is niet de enige insecticide in huis. Het Sprint-team trof ook andere slecht afbreekbare middelen aan, zoals de al vijf jaar verboden insectenverdelger chlorpyrifos. Mogelijk stapelen de effecten, en dan is het mengsel iets om in de gaten te houden.
In een vervolgonderzoek testen toxicologen een mengsel van de drie meest voorkomende en toegelaten middelen samen in laboratoria, om te kijken of er bijzondere risico’s ontstaan, bijvoorbeeld voor de conceptie.
Extra risico kan in theorie ontstaan als er een ‘cocktaileffect’ plaatsvindt, waarbij een middel andere giffen versterkt en ze samen een groter risico vormen dan de som der delen.
Zulke synergisten zijn uiterst zeldzaam, benadrukt Scheepers, maar Sprint trof wel een mogelijk pesticideversterkend middel vaak aan: piperonyl butoxide. ‘Dat remt de afbraak van insecticiden. Handig om gespoten bestrijdingsmiddelen langer actief te houden, maar bij mensen wil je dat juist niet.’
Mengsels in de gaten houden is een goed idee, vindt Jacob de Boer, emeritus hoogleraar milieuchemie en toxicologie van de Vrije Universiteit Amsterdam. ‘Ik onderteken haast nooit petities, maar deed dat laatst wel bij een brief om stoffen strenger te beoordelen, omdat we vaak aan mengsels worden blootgesteld.
‘Het aantal goedgekeurde chemicaliën blijft groeien. Die zijn niet allemaal gevaarlijk, maar we hebben geen volledig overzicht van wat er gebeurt.’
Lichtende nachtwolken zijn wolken die voorkomen op ongeveer 75 tot 85 kilometer hoogte, veel hoger dan gewone wolken, die hooguit zo'n 20 kilometer hoogte bereiken. Na zonsondergang weerkaatsen die hoge wolken nog een tijd zonlicht.
DID SPACEX MAKE THESE NOCTILUCENT CLOUDS? Maybe it's just a coincidence. Shortly after midnight on June 24th, people in Europe watched a rocket glide silently overhead. A few hours later, noctilucent clouds (NLCs) filled the sky.
"It was incredible," reports Stanislaw Rokita from Torun, Poland, the hometown of Copernicus. "Silver filaments spread over almost half the horizon and rose all the way to the zenith."
Similar displays were seen in Berlin, Paris and other European cities.
NLCs are a natural phenomenon. They form when summertime wisps of water vapor rise up to the mesosphere (83 km high) and frost specks of meteor smoke. We see them every year during weeks around the summer solstice. This, however, was an unusually bright and widespread display.
Some onlookers wondered if the rocket had anything to do with it. The rocket was SpaceX's Transporter-14 mission, launched the previous evening from California's Vandenberg Space Force Base. Onboard were 70 payloads, including cremated human remains and small surveillance satellites. A fuel dump from the rocket's second stage was widely observed only a few hours before the NLCs appeared.
This picture from Nicolas Rossetto of Jura, France, shows the rocket (inset) trailed by a cloud of discarded propellant:
"This was about 15 minutes past midnight," says Rossetto.
Could Transporter-14 be responsible for the NLCs? Theoretically, yes. Studies show that space traffic does indeed amplify noctilucent clouds. Rocket engines emit water vapor--a key ingredient of NLCs. Moreover, a video of the Transporter-14 launch shows the second stage engine burning through the mesosphere and spewing water exactly where NLCs form.
But there's a problem with this idea. The burn happened over the coast of California, not Europe. To make morning clouds over Paris and Berlin, the water vapor would need to travel 10,000 km in less than 6 hours--*very* unlikely.
The display was probably natural. If so, more NLCs could be in the offing--no rockets required.
