Veel van wat met lidar in kaart is gebracht moet nog worden opgegraven, maar dat de archeologische kennis van Meso- en Zuid-Archeologie Dankzij lasertechnologie wordt steeds meer bekend over de beschavingen in Amerika voor de komst van de Europeanen. Overal duiken gebouwen, wegen en kanalen op.
....maar dat de archeologische kennis van Meso- en Zuid-Amerika een reuzensprong maakt staat wel vast. Gaandeweg begint zo het besef post te vatten dat de Amerika’s op wereldschaal beschavingen herbergden die zich konden meten met die van het Nabije Oosten, China of Europa.
De nieuwe vondsten stellen ook een oud probleem op scherp. Als de Amerika’s echt zo waren verstedelijkt als de archeologie suggereert, waar zijn die beschavingen – en naar schatting miljoenen mensen – dan gebleven? Mogelijke, speculatieve verklaringen zijn uitputting van natuurlijke hulpbronnen, oorlogen en klimaatschommelingen. Archeologen vermoeden bijvoorbeeld dat veel inheemse steden in het zuidwesten van de VS werden verlaten na lange droogte, een idee dat ook bestaat over de klassieke Maya-steden. Soms klinken meer excentrieke hypothesen: zo zou de ondergang van Tikal zijn bespoedigd door vergiftiging met kwikzilver, gebruikt bij de decoratie van tempels en paleizen.
Eén oorzaak staat vast: ziekte. Met de Europeanen kwamen vanaf de zestiende eeuwziektes en epidemieën – de eerste al met de tweede reis van Columbus in 1493 – die hele steden en gemeenschappen in korte tijd wegvaagden. In het Amazone-gebied bezweek naar schatting 85 procent van de bevolking aan ziektes.
Drei Fotografen haben auf Neuseelands Südinsel eines der seltensten Lichtphänomene eingefangen – samt Polarlicht und Milchstraße. Die »Roten Kobolde« geben Forschenden bis heute Rätsel auf.
In der Nacht zum 12. Oktober 2025 gelangen einem Fotografen-Trio auf der Südinsel Neuseelands außergewöhnliche Aufnahmen: Über den berühmten Clay Cliffs leuchteten sogenannte »Rote Kobolde«, eines der weltweit seltensten Lichtphänomene. Die rötlichen Blitze – auch »Red Sprites« genannt – erstrahlten hoch über einem Gewitter, direkt neben der funkelnden Milchstraße am Himmel.
»Red Sprites« zählen für Fachleute zu den Transienten Leuchtereignissen
Foto: Dan Zafra / Capture the Atlas
Die Erscheinungen gehören zu den sogenannten Transienten Leuchtereignissen (»Transient Luminous Events«, TLE). Unter diesem Begriff werden laut dem Deutschen Wetterdienst (DWD) verschiedene elektrische Wetterphänomene der Hochatmosphäre zusammengefasst: Neben den »Red Sprites« gibt es die sogenannten »Blue Jets« – kegelförmige, blaue Entladungen – sowie »Elves«, sich schnell ausbreitende, scheibenförmige Regionen, die schwach glühen. »Alle diese kurzzeitigen Leuchterscheinungen treten im Zusammenhang mit Gewittern auf, die genauen physikalischen Prozesse dieser Elektrometeore sind aber noch weitgehend unbekannt«, schreibt der DWD.
Federico Veronesi’s “Walk the Earth” is the result of years spent tracking Africa’s last super tuskers. In the book, he describes them as “the last guardians of Africa’s wild spirit, embodying the soul of the untamed wilderness.”Federico Veronesi
“When you see an elephant walking through a savanna,” said Veronesi “it’s so evocative, like everything about Africa is in that one scene.”Federico Veronesi
"The most important thing I know and would like to say, is that the greatest consciousness shifts don't happen when you go to Tibet, the pyramids, or Machu Picchu. They happen in your everyday life, in ordinary situations. It happens minute by minute, especially in family and with your loved ones. Everyday relationships can make a huge difference in a person. Therefore, if people, instead of thinking about what they need to do to accelerate development, could see the holiness of what is immediately in front of them, then they would understand that the door leading to the Home, to God, and to a holy life is in front of them at all times. Right where you are right now. You go to a store and talk to the salesman. Right now, if this action is done with a pure heart, with love, then it will transform them, you and everyone around you. So instead of looking and thinking that it takes something special or exceptional for change to happen, just realize that that possibility is present at any time, absolutely at any time.”
Het klimaat is te vrouwelijk geworden, vindt Denker der Nederlanden David Van Reybrouck
Via de gewone democratische route gaan we het klimaat niet redden. Met rampzalige gevolgen, zegt Denker der Nederlanden David Van Reybrouck. ‘Het is tijd voor een ruiger verhaal.’
De stembiljetten zijn bezorgd. Welke thema’s geven de doorslag op 29 oktober? Enkele jaren geleden was het antwoord bij zes op de tien: het klimaat. Nu haalt het volgens onderzoeksbureau Ipsos de top vijf niet eens. Is dat erg?
Tijd voor een consult bij de dokter, de Denker der Nederlanden David Van Reybrouck. De cultuurhistoricus en democratievernieuwer komt net uit Duitsland, van een bezoek aan het Potsdam Institute for Climate Impact Research. “Dat heeft niet alleen de klimaatverandering, maar ook acht andere planetaire grenzen in kaart gebracht”, vertelt Van Reybrouck. (zie onder)
“Daarvan zijn er zes overschreden, en deze maand was de zevende aan de beurt, de verzuring van de oceaan. Zuurder water betekent minder plankton en dus minder zuurstof, ook voor ons. Van elke twee ademtochten van u en mij komt de eerste uit de bossen, de tweede uit de oceaan.”
Veel mensen protesteren, maar weinig voor het klimaat. Wel tegen azc’s, en voor of tegen Israël. Dat wijst op betrokkenheid, maar zonder offers: je hoeft je levensstijl er niet voor te veranderen. Voor het klimaat wel.
“Ik ben ook de straat opgegaan tegen de genocide in Gaza. Wat een slachting. Bovendien, zolang Europa moreel hypocriet blijft in het Midden-Oosten, verliezen we alle geloofwaardigheid in het Zuiden. Waarom zou je het akkoord van Parijs met zijn klimaatafspraken nog respecteren als Europa zelf de internationale afspraken zo negeert?
Dat zijn grote woorden.
“Het is nog erger. We kiezen ervoor onszelf te laten verdelen, binnen staten, en tussen staten. Al onze politieke energie gaat op aan conflicten tussen mensen, terwijl we de aarde vergeten.”
In zijn boek De wereld en de aarde onderscheidde de Vlaming wereld en aarde. De aarde is de planeet, de wereld het samenspel van mensen die erop wonen. Mensen, is zijn betoog, verliezen de aarde uit het oog en haar planetaire grenzen kun je niet straffeloos negeren. “Dat zijn ontwrichtingen, en dan heb ik het alleen nog maar over het klimaat.
“Tegen het jaar 2100 is de aarde drie, vier graden warmer, zijn extreme hittegolven in Europa heel normaal geworden en went Azië aan dagen van boven de 50 graden. Tegen het eind van de eeuw hebben we dan een zeespiegelstijging van 60 tot 120 centimeter, daar zijn zelfs de Deltawerken 2.0 niet tegen bestand.
“Afgelopen zomer stierven er volgens de London School of Hygiene and Tropical Medicine in Europa meer dan 24.000 mensen door de hitte. Dat is héél Middelburg, of alle bezoekers van Lowlands tussen de geluidsinstallatie en het podium. Voedselzekerheid kan de komende jaren in het gedrang komen, de politieke stabiliteit in Europa is niet langer gegarandeerd. Het instorten van democratieën, politiek geweld en staatsgrepen zijn niet uit te sluiten.”
U kijkt heel ernstig.
“Het ís ook ernstig, ik ben verontwaardigd en het stoort me mateloos dat zo weinigen in een positie van leiderschap de gevolgen van de planetaire ontwrichting ernstig nemen. Het is uit de mode geraakt.”
Tja, zo gaat dat. Soms zijn onderwerpen even hot en dan verflauwt de aandacht even snel als er nieuwe poppetjes de kiezersaandacht weten te trekken.
“Ja, partijpolitiek is een markt die ieder seizoen een nieuwe zomerhit zoekt. Maar de natuurwetten liggen niet wakker van zomerhits.”
En daarmee is de desinteresse voor het klimaat een democratisch gegeven. De democratie opschorten wil u niet. Ziet u een andere optie?
“U kwam voor een consult. Wel: het negeren van de klimaatcrisis lijkt op het gedrag van een verstokte roker. Als dokter ga ik hem niet verbieden er weer eentje op te steken, maar ik wijs wel op de risico’s. De patiënt mag ervoor kiezen, maar maakt die keuze niet alleen voor zichzelf, ook voor meerokers en toekomstige generaties. De roker beschadigt hun gezondheid en hun leven.”
Na deze sombere diagnose gaan de gedachten naar de therapie die Van Reybrouck eerder heeft bedacht, het burgerberaad. Zo’n raad van door het lot aangewezen burgers die samen nadenken over maatschappelijke kwesties, zou naast de traditionele democratie moeten gaan functioneren.
Tot Van Reybroucks vreugde is dat idee opgepikt door de Conference of Parties (Cop), de belangrijkste klimaattop van de Verenigde Naties (VN) die de opwarming van de aarde moet verhinderen. In Brazilië start binnenkort Cop nummer 30, mét een wereldburgerberaad van driehonderd mensen.
Beslissingsbevoegdheid krijgt die raad niet, maar hij gaat wel adviezen en aanbevelingen opstellen. “Ik vind het interessant dat de VN voor het eerst op de Cop niet alleen nationale diplomaten en fossiele lobbyisten toelaten, maar ook een dwarsdoorsnede van de wereldbevolking.”
Driehonderd mensen op 8,2 miljard wereldburgers, dat doet me eerder denken aan een homeopathisch geneesmiddel.
“Het is goed dat veelbelovende nieuwe medicijnen eerst op kleine schaal worden getest. Het wereldburgerberaad gaat het grote verschil niet maken, maar het levert altijd minstens een paar goede inzichten op. Als ze maar niet besluiten dat het beraad iets eenmaligs is.”
U bent de denkende dokter der Nederlanden, met welk medicijn krijgt u de klimaatkwestie weer onder de aandacht?
“Dat begint niet bij de kiezers, maar bij de leiders. Leiderschap is: dat je voor de troepen uit loopt. Een jaar of twintig geleden besloten leiders in Europa tot de invoering van een rookverbod in de horeca. Niemand vroeg erom. Het was absoluut niet populair. De horeca stond op zijn achterste poten. Maar de wetenschap had onomstotelijk aangetoond wat - ook passief - roken met de gezondheid doet. Dat leiders toen hebben doorgeduwd: chapeau!”
David Van Reybrouck.Bron
Om aandacht te vestigen op de urgentie van de opwarming van de aarde opperde Van Reybrouck eerder de oprichting van een monument voor de slachtoffers ervan, in de gemeente Gilze en Rijen, waar ’s lands hoogste temperatuur ooit is gemeten, 40,7.
Komt dat gedenkteken er?
“De hitte heeft hier sinds 2000 een oversterfte van 11.000 veroorzaakt, allemaal Nederlanders die te vroeg zijn gestorven. Maar de burgemeester van Gilze en Rijen wilde geen somber monument. Vroeger was men trots de heetste plek van het land te zijn, nu is het een last. Ik snap dat.”
Met een beschouwend oog analyseert Van Reybrouck de publieke debatten over de klimaatcrisis. “Die gaan vaak over argumenten, en dat hoort ook zo. Wat we zijn verleerd, is de retoriek. Overtuigen doe je niet alleen met wetenschappelijk vastgestelde feiten die je telkens opnieuw uitlegt, het draait ook om waarden en om emoties. Dat kun je leren van Donald Trump: elke zin is begrijpelijk, en er zit altijd waarde en emotie in. Een communicatieadviseur vertelde me ooit: uitleggen is verliezen. Populisten hebben dat begrepen.”
Klimaatwaarschuwers zijn zo tobberig. U ook.
“Bedoelt u dat ik te veel waarschuw? Dat doe ik inderdaad, ik schets de prognose bij niet veranderend beleid.”
U hamert de feiten erin en slaat alarm. Ik blijf murw gebeukt achter. Kunt u daar iets aan doen, dokter?
“Nu moet ik tegen mezelf in denken.”
Van Reybrouck roert peinzend in zijn gemberthee. Dan schiet hem iets te binnen. “U hebt Prinsjesdag. Dat moet het moment worden waarop de regering niet alleen de financiële begroting presenteert, maar ook de fossiele. ‘Zoveel mogen wij nog uitstoten, dit hebben we dit jaar gedaan aan de energietransitie, en kijk eens wat we bereikt hebben! Dat is best veel, de uitstoot is al aanzienlijk teruggebracht.’
“We vertellen alleen maar hoe slecht de situatie eruit ziet, maar stappen vooruit geven de patiënt weer moed. Laten we de overwinningen vieren, want die zíjn er!”
Een ander probleem met het klimaat, zegt Van Reybrouck plotseling, is het imago. “Velen vinden het feminien, totaal niet mannelijk. ‘Moeder Aarde’, Jane Goodall, Greta Thunberg... De hekel aan klimaat is ook ergernis over vrouwen, vrees ik...
“Het klimaatbeleid kan wat leren van de maritieme wereld. Ik ben meegevaren op een vrachtschip. Daar is alles safety first. Dat is de nieuwe norm. Vroeger stond een echte zeeman wijdbeens aan dek en nam risico’s. Nu is een kerel iemand die veiligheid hoog in het vaandel draagt. Safety is stoer geworden.
“Die omslag is bij het klimaat ook nodig. Rechtse conservatieven van het type Charlie Kirk vinden dat je als échte man voor je vrouw en kinderen zorgt. Maar de grootste bedreiging negeren ze. Bosbranden brengen je gezin meer in gevaar dan transgenders. Wees een vent, denk ik dan, wees trots op hoe je strijdt voor een gelukkig gezin op een weerbare aardkloot. Ook de strijd voor het klimaat mag best wat ruiger worden.”
Als slot van het consult richt Van Reybrouck zich tot partijen van links tot rechts op de stembiljetten. “Als partijen veiligheid beloven zonder klimaat te noemen, zijn het geen venten maar venters. Als ze wakker liggen van migratie, moeten ze vooral naar klimaat kijken, binnenkort de grootste bron van migratie.
“Als ze vrijheid in hun naam dragen (PVV en VVD), moeten ze mijn vrijheid ook echt beschermen. Als ze de D van democratie hebben staan (VVD, FvD, CDA, D66), moeten ze het volk daadwerkelijk betrekken. Als ze christelijk zijn (CDA, ChristenUnie, SGP), moeten ze rentmeesters van de aarde worden. Als ze sociaal zijn (GroenLinks-PvdA en SP), gaat het om de volksgezondheid in tijden van planetaire ontwrichting.
“Als ze voor de rechtsstaat opkomen (NSC), weet dat de hitte die uitdagen zal. Als ze voor de Boeren opkomen, moeten ze ook voor de Dieren opkomen. Als ze Ja zeggen tegen de 21ste eeuw, wil ik écht strijd zien voor een leefbare eeuw.
“Het grootste politiek probleem van onze tijd is niet de polarisatie van links of rechts, het is de planeet. Wie dat miskent, heeft nu al verloren.”
Het Potsdam Institute for Climate Impact Research (PIK) verwijst hier naar het zogeheten “Planetary Boundaries Framework”, oorspronkelijk ontwikkeld door Johan Rockström (PIK / Stockholm Resilience Centre) en later verder uitgewerkt door o.a. Will Steffen en collega’s.
Het model beschrijft negen planetaire grenzen — maar soms wordt gezegd “acht andere”, wanneer men klimaatverandering als één van de negen apart noemt.
Hieronder staan alle negen planetaire grenzen, met korte uitleg:
Nr.
Planetaire grens
Beschrijving
Huidige status (2023-update, PIK & SRC)
1️⃣
Klimaatverandering
Concentratie broeikasgassen, vooral CO₂; bepaalt mondiale temperatuur.
Overschreden
2️⃣
Verlies van biosfeerintegriteit (biodiversiteit)
Massa-uitsterven van soorten, verlies van genetische en ecosysteemdiversiteit.
Overschreden
3️⃣
Verandering in landgebruik
Ontbossing, landbouwuitbreiding, verlies van natuurlijke ecosystemen.
Overschreden
4️⃣
Verstoring van de biogeochemische kringlopen (stikstof en fosfor)
Overmatig gebruik van meststoffen; eutrofiëring van water en bodem.
Overschreden
5️⃣
Vervuiling door nieuwe entiteiten (chemische stoffen, plastics, zware metalen)
Synthetische stoffen die de biosfeer verstoren en niet afbreekbaar zijn.
Overschreden
6️⃣
Zoetwatergebruik
Beschikbaarheid van blauw (oppervlakte-/grondwater) en groen water (bodemvocht).
Overschreden
7️⃣
Verzuring van de oceanen
CO₂-opname verlaagt pH van oceanen, schaadt marien leven.
Bijna grens (dicht bij overschrijding)
8️⃣
Aantasting van de ozonlaag in de stratosfeer
Afbraak van ozon door CFK’s en andere gassen.
Binnen veilige grens (herstelt zich)
9️⃣
Verstoring van aerosolen in de atmosfeer
Luchtvervuiling, fijnstof; beïnvloedt wolkenvorming en neerslag.
In Nederland werken veel meer arbeidsmigranten dan gedacht
De omvang van arbeidsmigratie in Nederland is veel groter dan gedacht. Waar de overheid spreekt over 220.000 tot 700.000 arbeidsmigranten, telt de Nederlandse arbeidsmarkt in werkelijkheid rond de 1,7 miljoen buitenlandse werknemers.
Economieredactie
27 oktober 2025, 08:22Laatste update: 08:32
Dat meldt onderzoeksbureau Intelligence Group naar aanleiding van nieuw onderzoek naar arbeidsmigratie in Nederland.
Van de 1,7 miljoen buitenlandse werknemers staan ongeveer 1 miljoen niet-Nederlandse werknemers geregistreerd bij het UWV. Daarnaast zijn er ongeveer 250.000 kennismigranten, 100.000 gedetacheerde buitenlandse werknemers in dienst van buitenlandse werkgevers en 100.000 derdelanders zonder verblijfsrecht. Daarna volgen nog kleinere groepen als grensarbeiders, Oekraïners en internationale studenten.
Het landschap moet de komende 25 jaar ‘ongekend veranderen’: véél meer natuur en minder landbouwgrond, zegt PBL
Planbureau voor de Leefomgeving Nederland staat voor een „ongekende transformatie” van het landschap, waarbij 20 tot 30 procent meer natuur moet worden aangelegd, ten koste van landbouwgrond. Dit zegt het PBL in een deze donderdag verschenen rapport.
Gepubliceerd opNRC
Het Mantingerbos, een zeer oud, acht hectare groot bos in Drenthe.
FOTO SAKE ELZINGA
Het moet groener. Niet onmiddellijk en rigoureus. Maar als Nederland over een kwart eeuw de Europees afgesproken doelen voor natuurbehoud, waterkwaliteit en klimaat wil halen, dan zal er veel meer natuur bij moeten komen en zal er minder grond voor landbouw beschikbaar zijn. Dat stellen onderzoekers van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in een donderdag verschenen ‘verkenning’ over de toekomst van landbouw en natuur in 2050.
De politiek staat volgens het planbureau voor de „historische opgave” agrarische gronden anders te gebruiken en 20 tot 30 procent meer natuur aan te leggen. Deze „ongekende transformatie” van het landschap vergt een „breuk met het verleden”, aldus het planbureau.
„Er zijn veel meer natuurinvesteringen nodig, terwijl Nederland in de afgelopen jaren juist een kleiner deel van het nationaal inkomen aan natuur heeft uitgeven.” Meer natuur is onontkoombaar, aldus het rapport. En: „Om dat in 25 jaar tijd voor elkaar te krijgen, zal de snelheid waarmee de overheid nu grond aankoopt voor natuur met minimaal een factor twee tot vier moeten toenemen.”
PBL: komende decennia meer ruimte voor de natuur
Natuuroppervlakte naar soort, in duizenden hectares, 2022 en verwachting voor 2050 volgens drie scenario's
Bos met productie
Open natuur
Bos
Voedselrijke en vogelgraslanden
Kruiden- en faunarijke akker
182
169
161
126
5
171
190
184
137
9
128
326
252
139
9
117
280
239
139
9
2022
Referentie 2050
Intensief technologisch 2050
Natuurinclusief 2050
Twee scenario’s
De onderzoekers hebben twee scenario’s beschreven waarmee de doelen voor natuur, klimaat en waterkwaliteit kunnen worden bereikt. Die scenario’s zijn de „hoekpunten” van het maatschappelijk debat waarin politiek en samenleving hun keuzes bepalen. „De waarheid zal ergens in het midden liggen, maar deze hoekpunten gaan ons enorm helpen het debat te structureren”, zegt PBL-directeur Marko Hekkert. Hij signaleert dat de politiek veel maatregelen neemt, zonder dat daar een duidelijke visie aan ten grondslag ligt. „Het lukt de politiek niet een beeld te vormen van de toekomst van de landbouw.”
Het landschap wordt leger, want de koeien staan het gehele jaar op stal: dat is efficiënter
De onderzoekers bepleiten de instelling van een staatscommissie, „gezien het nationale belang van robuuste Nederlandse natuur en een gezonde leefomgeving én het mogelijke nationale belang van een vitale agrosector in een wereld met onzekere geopolitieke verhoudingen”. Een staatscommissie, zoals eerder bijvoorbeeld de Deltacommissie voor waterveiligheid uit 2008, kan politieke tegenstellingen overbruggen alsmede „compromissen voorbereiden”.
Het eerste, ‘intensief-technologische scenario’ van de onderzoekers gaat uit van de brede toepassing van techniek voor „een zo schoon mogelijke landbouw”. Die landbouw blijft zo veel mogelijk in stand door een strikte scheiding met grote, aaneengesloten natuurgebieden en twee kilometer brede overgangszones. Die natuurgebieden moeten dan wel fors worden uitgebreid, met 150.000 hectare, grofweg de provincie Utrecht, „boven op wat in het bestaande beleid is voorzien”. Het scenario zal leiden tot een „strak geordend” land dat lijkt op het huidige Nederland of op een land als Denemarken, met minder maar grótere landbouwbedrijven dan nu, die voor de export blijven produceren. Vooral vlees en eieren, minder melk. Het landschap wordt bovendien leger, want de koeien staan hoofdzakelijk op stal: dat is efficiënter. „Koeien in de wei zijn een beeld uit het verleden geworden.”
PBL: minder landbouwgrond beschikbaar
Landbouwoppervlakte naar intensiteit van gebruik, in duizenden hectares, 2022 en verwachting voor 2050 volgens drie scenario's
Zeer extensief
Extensief
Intensief
92,4
40,6
835,4
105
85
680
180
85
515
305
185
320
2022
Referentie 2050
Intensief technologisch 2050
Natuurinclusief 2050
Natuurinclusief
Het andere, ‘natuurinclusieve scenario’ voorziet in een extensivering van een omvangrijk gedeelte van de landbouw, namelijk 700.000 hectare. Dat betekent landbouw met minder productie en minder milieu-impact. De landbouw is dan vergelijkbaar met Oostenrijk of delen van Engeland, aldus de onderzoekers, met bedrijven die niet alleen leunen op inkomsten uit landbouwproductie maar ook op natuurbeheer en recreatie. „Het landschap zal afwisselender zijn met veel heggen, oevers en akkerranden, die naast een bijdrage voor biodiversiteit ook zorgen voor bijvoorbeeld natuurlijke plaagonderdrukking en bestuiving.” Plus: extra leefgebied voor dieren, en een buffer tegen een veranderend klimaat in natte én droge tijden. In dit scenario hoeft er ‘slechts’ 100.000 hectare nieuwe natuur bij te komen.
Het Mantingerbos.
FOTO SAKE ELZINGA
De noodzaak is evident; het „samenspel” van landbouw en natuur is vanaf de Tweede Wereldoorlog „uit balans” geraakt. Met name de „politieke keuze om de Nederlandse landbouw planmatig te moderniseren” heeft er sinds de oorlog toe geleid dat Nederland een relatief groot landbouwland kon worden, met „betaalbaar voedsel” voor alle Nederlanders, en ook voor de export kon werken. Maar die modernisering had „verregaande consequenties voor landschap, waterkwaliteit, milieu en natuur”, aldus het omvangrijke rapport. Leefgebieden voor plant en dier verdwenen of raakten verontreinigd, en soorten die eerder „juist floreerden bij een evenwichtig samenspel tussen landbouw en natuur” verdwenen snel, zoals de grutto, tien jaar geleden nota bene uitgeroepen tot ‘nationaal symbool’.
PBL: veestapel zal krimpen
Omvang veestapel in scenario's, geindexeerd op 2022 (=100)
Index (2022 = 100)
Referentiescenario (2050)
Intensief-technologisch scenario (2050)
Natuurinclusief scenario (2050)
100
76,8
53,7
49,9
100
72,1
50,4
46,8
100
84,2
58,9
50
100
79,4
79,4
50
100
83,4
83,4
50
100
87,9
87,9
50
Melk- en kalfkoeien
Melkvee jongvee
Vleeskalveren
Varkens
Leghennen
Vleespluimvee
Bij het herstellen van deze balans zullen Europese doelen voor natuur, waterkwaliteit en klimaat „binnen handbereik” kunnen komen. „Beide scenario’s leiden tot eindbeelden die veel groener zijn dan het huidige Nederland”, aldus de verkenning. „Daarbij zullen in beide scenario’s veel populaties van planten en dieren groter en robuuster zijn, zal de waterkwaliteit verbeteren, neemt de stikstofemissie naar lucht en water af en zullen ook de broeikasgasemissies uit de landbouw ruim twee derde afnemen.
En nu maar afwachten of de voorstellen ook maatschappelijk geaccepteerd zullen worden , waarschuwen de onderzoekers; of er weerstand ontstaat tegen bijvoorbeeld het permanent op stal zetten van koeien, het gebruik van nieuwe technieken zoals genetische modificatie, of weerstand van boeren die simpelweg hun grond weigeren af te staan.
:format(webp)/s3/static.nrc.nl/wp-content/uploads/2025/10/15100032/161025DEN_2019628031_pbl2.jpg)
:format(webp)/s3/static.nrc.nl/wp-content/uploads/2025/10/15100011/161025DEN_2019628031_pbl.jpg)