Het bepalen van de "oudste" afbeelding van een draak in Europa hangt erg af van wat je precies onder een draak verstaat (een slangachtige vorm of een modern wezen met vleugels en poten).
Hieronder is dit uitgewerkt aan de hand van archeologie, kunst en de culturele omgang met het wezen.
1. Wat is de oudste afbeelding?
De Keltische en antieke wortels (slangachtige draken):
Al ver voor de middeleeuwen kende Europa 'draakachtige' (dragonesque) wezens. In de vroege Keltische kunst (vanaf de 5e eeuw v.Chr., zoals op bronzen fibulae/mantelspelden uit Midden-Europa en strijdwang-elementen uit Frankrijk) komen kronkelende, tweearmige of slangachtige wezens voor. Ook de Romeinen en Daciërs gebruikten de Draco (een windzak in de vorm van een opene bekende slang/draak) als militaire standaard, afgebeeld op onder meer de Zuil van Trajanus (2e eeuw n.Chr.). Deze vroege varianten hadden echter nog geen vleugels of vier poten zoals de latere Europese klassieke draak.
- In de tekst die bij de tekening hoort (geschreven in het Latijn), wordt de draak beschreven volgens de middeleeuwse opvattingen uit de Etymologiae van Isidorus van Sevilla:
- "De draak (draco) is de grootste van alle slangen en van alle wezens op aarde. Hij heeft zijn schuilplaats in holen en vliegt door de lucht. Hij gebruikt zijn gif niet om te doden, maar zijn enorme kracht in zijn staart waarmee hij zelfs olifanten kan stikken..."
deze specifieke afbeelding een keerpunt?
Overgang van slang naar draak: Voor de 13e eeuw werden draken in westerse illustraties vrijwel altijd getekend als grote, kronkelende slangen (serpentes) met eventueel een paarden- of vogelkop.
De anatomie: MS Harley 3244 combineert voor het eerst strak alle vier de hoofdcomponenten in één gestroomlijnd ontwerp: poten, vleugels, schubben en een gekrulde staart.
De blauwdruk voor de westerse draak: Dit specifieke ontwerp vormde de basis voor latere verbeeldingen in de heraldiek, prentenboeken en verhalen over Sint-Joris en de draak gedurende de late middeleeuwen en renaissance.
De klassieke 'moderne' draak in de middeleeuwen:
Als het gaat om de herkenbare Europese draak (met poten, schubben, staart en vleugels) geldt het Britse middeleeuwse manuscript MS Harley 3244 ( zie boven, gedateerd rond 1260 n.Chr., een bestiarium) vaak als het oudste voorbeeld waarin zo'n wezen expliciet en gedetailleerd als draak is getekend. Kort daarvoor duiken ze ook op in vroege kerkarchitectuur, tapijten (zoals het tapijt van Bayeux uit de 11e eeuw waar draakachtige standaards opstaan) en vergelijkbare handschriften.
2. De omgang met het oerdier: Koesterend of dodend?
In de Europese traditie is de omgang met het oerdier overwegend dodend, bestrijdend of overwinnend.
De Europese omgang kent growweg twee invalshoeken, die beide vijandig of hiërarchisch zijn:
Het doden als heldendaad (Slaying): In de Europese folklore en heldeneptiek is de draak het ultieme kwaad, de belichaming van chaos, duisternis of de duivel.
Religieus/symbolisch: Denk aan Sint-Joris en de draak of Aartsengel Michaël, waarbij de heilige de draak doorneemt of verslaat om het christ પછી geloof of de onschuld (de maagd) te redden.
Mythen en sagen: Helden zoals Siegfried (Nibelungenlied) en Beowulf moeten de draak doden.
Hoewel Siegfried sterker wordt door het baden in drakenbloed, gebeurt dit pas nadat hij het beest heeft vermoord. De draak bezit vaak een vervloekte schat; het doden van het beest is noodzakelijk om de orde te herstellen, maar het goud zelf brengt vaak ongeluk.
Instrumentaliserend (Wapenschilden en heraldiek): In de middeleeuwse heraldiek en vlaggen (zoals de Y Ddraig Goch, de Rode Draak van Wales) komt de draak veelvuldig voor.
Hier wordt het dier niet gekoesterd als een liefhebbend huisdier of weleindend wezen, maar gebruikt als embleem van angstaanjagende macht, militaire kracht, dominantie en overwinning. Het is een getemd of overwonnen symbool van terreur dat door een vorst of natie wordt ingezet om ontzag af te dwingen.
Samenvatting
De oudste afbeeldingen variëren van Keltische slangachtige bronzen ornamenten (ca. 5e eeuw v.Chr.) tot de volledig gevleugelde middeleeuwse draken uit de 13e eeuw.
Het begrip "drakenhoeder" (of drakenhoedster) als een specifiek personage dat draken verzorgt, fokt of trapt als een soort vee of huisdieren, is in de Europese traditionele mythologie en geschiedenis vrijwel afwezig.
Toch bestaat het idee in verschillende (beperkte) vormen, zowel historisch-mythologisch als in moderne popcultuur.
1. Klassieke mythologie: De draak als beschermer (hoeder), niet de mens
In de Europese en Griekse mythologie was de rolverdeling andersom: de draak zelf was de hoeder (bewaker).
het Griekse woord drákon afgeleid is van drakomaí ("scherp zien" of "waken").
Draken werden door de goden aangesteld om schatten of heilige locaties te hoeden.
Zo was Ladon de draak die de gouden appels in de Tuin van de Hesperiden hoedde, en bewaakte de draak van Colchis het Gouden Vlies. Er was dus zelden een mens die de draak hoedde;
de draak hoedde het object.
2. Sporadische folkloristische uitzonderingen
Hoewel het doden van draken de absolute norm was in Europa, zijn er een paar zeldzame volksverhalen en klassieke notities te vinden waarin sprake is van het temmen, voeren of verzorgen van een draak/slang:
Macedonische folklore & Romeinse geschriften: In een enkele antieke bron (zoals beschreven door de Romeinse schrijver Aelianus) werd beweerd dat er in Macedonië tamme, grote slangen/draken waren die door vrouwen werden gevoerd en verzorgd, en waar kinderen mee speelden.
Magneet-/Huisgeesten: In Midden-Europese en Slavische folklore bestaan verhalen over de Zmey of Smok (Slavische draken). Soms kon een tovenaar (Zmeyevit) een draak oproepen, sturen of beschermen.
Ook bestonden er volksverhalen over de Calyx of tovenaars die weerdraken bereden of hoedden om regen en hagel te sturen. Sint-Martha en de Tarasque: Een unieke grensgeval-legende uit Zuid-Frankrijk. De heilige Martha besproeide de vreselijke draak Tarasque met wijwater, waarna de draak zo tam werd als een lam. Zij leidde de draak vervolgens aan een lint.
Dit is echter meer een verhaal van kerstening en temmen via een goddelijk wonder dan van het beroep "hoeder".
3. Moderne Popcultuur: Het ontstaan van de "Drakenhoeder"
Het specifieke fenomeen van de "Drakenhoeder" (Dragonkeeper) zoals we dat nu kennen — een professionele verzorger, beschermer of berijder van draken — is een recent archetype uit de moderne westerse Fantasy-literatuur en media:
Game of Thrones / House of the Dragon: Hier bestaat de Order of Dragonkeepers, een monastieke orde die de draken van Huis Targaryen verzorgt, voedt, traint en de drakeneieren in broedmachines beschermt.
How to Train Your Dragon (Hoe tem je een draak): Deze reeks keerde het klassieke Europese "drakendodende" motief volledig om door te laten zien hoe mens en draak in harmonie kunnen samenleven.
Fantasy-literatuur: Auteurs zoals Robin Hobb (The Rain Wild Chronicles / Dragon Keeper) en Christopher Paolini (Eragon) hebben de drakenhoeder populair gemaakt als een personage dat een diepe, telepathische of verzorgende band heeft met het dier.
Samenvatting
In de oorspronkelijke Europese traditie bestond de "drakenhoeder" als menselijk beroep of rol niet;
Geen opmerkingen:
Een reactie posten